Πες στην ερμηνεία λέει: Πρώτον, γνωρίζουμε ότι ο Θεός γνωρίζει τι είναι και τι θα κρατήσει κρυφό ( 77)
Abu Jaafar δήλωσε: εννοώ τον κύριο όγκο των επαίνων, λέγοντας: ( Πρώτον, γνωρίζουμε ότι ο Θεός γνωρίζει τι είναι και τι θα κρατήσει κρυφό), πρώτη γνωρίζω - εκείνων των Εβραίων Blamers συμπολίτες Engorged άτομα, αν είναι με αυτούς που πιστεύουν ότι ήταν: ένα ασφαλές, και ενημέρωσε τους πιστούς, συμπεριλαμβανομένων των βιβλίων που περιγράφουν την αγγελιοφόρος του Αλλάχ και της ειρήνης να κατευθύνεται προς αυτόν και, Sayers τους: Othdthonhm συμπεριλαμβανομένων Fathulla Ihajokm σας όταν σας Λόρδος - ότι ο Θεός κρατήσει κρυφό κόσμο, συμπεριλαμβανομένης, για τους πιστούς στην Vijvouna Khalaihm των kaafirs, Lawmanm και δείχνουν να έχουν δείξει τι η αγγελιοφόρος του Αλλάχ και οι πιστοί από την αναγνώριση του Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν, και Qilhm τους: την ασφαλή, και αποθαρρύνουν κάθε άλλο να πούμε οι πιστοί του Θεού, συμπεριλαμβανομένου του ανοίγματος των πιστών, από τους οποίους έχουν δαπανηθεί στα βιβλία τους, το γεγονός ότι μια προφητεία Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν και τον αποκαλούσε και καθοδηγείται από αυτό που αποκαλύπτουν, Vizarunh να Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν και τους ιδιοκτήτες που πιστεύουν σε αυτόν, εάν Qohm από τους Qilhm: ασφαλείς νομιμοποιούσε Muhammad Ο Θεός και η ειρήνη είναι προς αυτόν και δήλωσε, την υποκρισία και την προδοσία στο Θεό και του Messenger και οι πιστοί; Επίσης: --
Οι άνθρωποι μας είπε, μας είπαν πάνω από μας είπε ο ίδιος, από Qatada: ( Πρώτον, γνωρίζουμε ότι ο Θεός ξέρει τι κρατήσει κρυφό), και του Muhammad kaafirs Tkvebhm ειρήνη είναι προς αυτόν, αν ο ένας στον άλλο κ.λπ., ( Και αυτό που αποκαλύπτουν) Αν οι ιδιοκτήτες ήταν Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν είπε: Iradwhm ασφαλής.
Muthana μου είπε, είπε, μας είπε ο Αδάμ μας είπε Αμπού Jaafar, την άνοιξη, ο πατέρας της υψηλής: ( Πρώτον, γνωρίζουμε ότι ο Θεός γνωρίζει τι είναι και τι θα κρατήσει κρυφό), Θέλω να πω, αυτό που συλλαμβάνονται από kaafirs Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν, και Tkvebhm αυτή, διαπιστώνουν ότι πρέπει γραπτή ( Και αυτό που αποκαλύπτουν), εννοώ: τι είπε, όταν ανακοίνωσε στην πιστών: ασφαλείς.

Πες στην ερμηνεία λέει: Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι
Abu Jaafar δήλωσε: εννοώ τον κύριο όγκο των επαίνων, λέγοντας: ( Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι), και αυτούς τους ανθρώπους - τους Εβραίους, οι οποίοι περιόρισαν τις ιστορίες του Θεού σε αυτούς τους στίχους, Ayas και συντρόφους του αγγελιοφόρος του Αλλάχ Αλλάχ Μάιος ευλογεί αυτόν και του χορηγήσει σωτηρία της πίστης τους, είπε σε αυτούς: Ovttmon που πιστεύετε ότι έχει μια ομάδα από αυτές ακούει το Λόγο του Θεού και, στη συνέχεια, μετά την Ihrvouna Akloh, εάν Qokm Είπαν: ασφαλείς, όπως: --
Muthanna μας είπε, Adam μας είπε ο Αμπού Jaafar μας είπε, την άνοιξη, ο πατέρας της υψηλής: ( Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι), εννοώ: από τους Εβραίους.
Υπήρξαν περίπου Ammar είπε, του είπε ο γιος του Abu Jafar, ο πατέρας του, την άνοιξη όπως αυτή.
Τι μας είπε ο ίδιος, μας είπε Χουσεΐν είπε, προσκυνητές μου είπε, ο γιος του Γκρεγκ, από Mujahid: ( Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι), είπε: οι άνθρωποι από τους Εβραίους.
Abu Jaafar δήλωσε: σημαίνει «Αναλφάβητοι», που δεν διαβάζει δεν γράφει.
Και από τα λόγια του προφήτη ειρήνη είναι προς αυτόν: «Εμείς δεν γράφουν το έθνος του αναλφαβητισμού δεν μετράνε», λέγεται: «Αναλφαβητισμός αναλφάβητοι άνθρωπος». Επίσης: --
Muthana μου είπε μου είπε ο Ben Nasr είπε Σουηδία, μας είπε ο γιος της το ευλογημένο, το Sufyaan για Mansour, Ibrahim: ( Από αυτούς είναι αναλφάβητοι και δεν γνωρίζουν το βιβλίο), είπε: αυτούς που δεν βελτιώσει τους να γράψουν.
Yunus μου έδωσε ο γιος μας είπε, είπε, "Ibn Al-Zaid όπως λέει: ( Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι), είχε πει ότι ακόμα δεν μπορεί να διαβάσει το βιβλίο των Εβραίων.
Ήταν αφήγηση από Ibn Αμπάς, λέγοντας ότι για να πούμε αλλιώς, η οποία είναι: --
Abu Kreb είπε σε εμάς, μας είπε Othman Bin Said, ο λαός Ben Amara, καθαρίζω για τον πατέρα μου, το Aldhak, από Ibn Αμπάς: ( Από τους οποίους είναι αναλφάβητοι), είπε: αναλφάβητους ανθρώπους που δεν πιστεύουν αγγελιοφόρος που έστειλε ο Θεός, αποκάλυψε σε ένα βιβλίο του Θεού, τους έγραψε ένα βιβλίο στα χέρια τους και, στη συνέχεια, λένε οι άνθρωποι Sfielp Jhal: Αυτό είναι από το Θεό. Α: Μπορείτε να γράψετε στα χέρια τους, λένε, τότε αυτό που αποκάλεσε αναλφάβητοι, Jehadeh έγραψε στον Θεό και τους κλητήρες.
Abu Jaafar δήλωσε τα εξής: Η ερμηνεία αυτής της ερμηνείας για το αντίθετο από αυτό που είναι γνωστό ως η γλώσσα των Αράβων, συμπεριλαμβανομένης της εκτεταμένης και ότι «Αναλφάβητοι» Αραβικά: δεν μπορεί να γράψει.
Abu Jaafar δήλωσε: Νομίζω ότι ήταν για τη μητέρα μου «Μαμά»? Το ποσοστό εκείνων που δεν γράφουν για να «Μητέρα», γιατί το βιβλίο ήταν στην άνδρες χωρίς γυναίκες, τα ποσοστά δεν είναι γραμμένο με τη χαρτογράφηση των ανδρών - με τη μητέρα του - στην άγνοια από την γραφή, χωρίς πατέρα, όπως έχουμε για τις ευλογίες του Θεού και η ειρήνη είναι προς αυτόν λέγοντας: «Εμείς δεν γράφουν το έθνος του αναλφαβητισμού δεν μετράνε», και είπε επίσης: Είναι αγγελιοφόρο που αποστέλλονται από ένα εκ των οποίων είναι αναλφάβητοι στις εντολές και τις επόμενες Izquihm και τους διδάσκουν το βιβλίο και την Σοφία [ Παρασκευή: 2]. Αν η έννοια του « الأمي » في كلام العرب ما وصفنا, فالذي هو أولى بتأويل الآية ما قاله النخعي، من أن معنى قوله: ( Εκ των οποίων ήταν αναλφάβητοι): Μερικά από αυτά είναι καλύτερο να γράφουν.

Πες στην ερμηνεία λέει: Δεν γνωρίζω το βιβλίο, ωστόσο, τις προσδοκίες των
Abu Jaafar δήλωσε: εννοώ λέγοντας: ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο), δεν γνωρίζουν τι το βιβλίο προέκυψε από το Θεό, και γνωρίζουμε ότι ο Θεός κατατεθεί στην σύνορα και τις διατάξεις και Fraidah, ζώο φορέα, όπως: --
Hassan Ben Yahia μου είπε, είπε, Abdul Razak είπε, Πείτε μας, πείτε μας Moamer για Qatada λέει, ( Από αυτούς είναι αναλφάβητοι και δεν γνωρίζουν, ωστόσο, οι προσδοκίες του βιβλίου): είναι σαν τα ζώα, δεν γνωρίζω τίποτα.
Πείτε μας ανθρώπων Moaz δήλωσε Μπεν, μας είπαν πάνω από μας είπε ο ίδιος, από Qatada, λέγοντας: ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο), λέει: δεν ξέρω ποιο είναι το βιβλίο δεν το γνωρίζουν.
Muthana μου είπε, είπε, μας είπε ο Αδάμ μας είπε Αμπού Jaafar, την άνοιξη, ο πατέρας της υψηλής: ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο) δεν γνωρίζουν ποια είναι.
Περιγράψτε το γιο του, Χαμίντ είπε, που να μας, από Ibn Ishaq, Muhammad ibn Muhammad Βοήθεια, σχετικά με την Akrama, ή Said Ibn Jubayr, από Ibn Αμπάς: ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο), δήλωσε: δεν ξέρω ποια είναι.
Younis είπε σε εμάς, να μας πει ο γιος της δωρεάς, είπε, «Ibn Al-Zaid: ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο), δεν γνωρίζω κάτι, δεν διαβάζει το Torah. Δεν έχει να προβάλει, αλλά διαβάστε αυτό. Αν κάποιος δεν γράφουν, δεν θα μπορούσε να διαβάσει.
Abu Kreb είπε σε εμάς, μας είπε Othman Bin Said, ο λαός Ben Amara, καθαρίζω για τον πατέρα μου, το Aldhak, από Ibn Αμπάς, λέγοντας, ( Δεν γνωρίζω το βιβλίο), είπε: δεν ξέρω ποιο είναι το βιβλίο προέκυψε από το Θεό.
Abu Jaafar δήλωσε: αλλά μαζί μου, β «Βιβλίο»: το Torah, και συνεπώς «Μύλος και συγκομιδής», διότι επρόκειτο για ένα συγκεκριμένο βιβλίο γνωστό.
Σημαίνει: Η ομάδα δεν γράφουν αυτά, δεν ξέρω τι είναι αυτό το βιβλίο που σας έχουν αρκετά - και ισχυρίζονται ότι Inthlonh αναγνώρισης - από τις διατάξεις του Θεού και Fraidah, και τα σύνορά της με την ανάληψή τους.
[ Και διαφορετικές ερμηνείες ως προς την ερμηνεία των ατόμων που δηλώνουν] ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), τους είπε, μεταξύ άλλων: --
Πες μας από Abu Kreb είπε, του είπε Othman bin Said, ο λαός Ben Amara, καθαρίζω για τον πατέρα μου, το Aldhak, από Ibn Αμπάς: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), λέει: οι λέξεις που λένε ψευδώς στόμα.
Muhammad ibn Amr μου είπε μας είπε Abu Asim είπε, ο Ιησούς μας είπε, από Ibn Abi Njih, η Mujahid: ( Δεν γνωρίζω, όμως, οι προσδοκίες του βιβλίου): Μην το ψέμα.
Muthana μου είπε, είπε, Αμπού Hudhayfah είπε σε εμάς, μας είπε Brownies, από Ibn Abi Njih, η Mujahid, σαν αυτόν.
Άλλα είπε, μεταξύ άλλων: --
Πείτε μας ανθρώπων Moaz δήλωσε Μπεν, Μπεν μας είπαν πάνω από Zerai δήλωσε, Πείτε μας χαρούμενος, από Qatada: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), να πω: να Θεού δεν είναι για αυτούς.
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Yahya, Abdul Razak είπε, Πείτε μας, πείτε μας Moamer για Qataadah: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), να πω: να το Θεό, και δεν τους λάθος.
Muthana μου είπε, είπε, είπε του Abu Salih, [ Muawiya bin Saleh επί], Ali ibn Abi Talha από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Δεν γνωρίζω, όμως, οι προσδοκίες του βιβλίου), λέει: Να μη μιλήσουμε.
Τι μας είπε ο ίδιος, μας είπε Χουσεΐν είπε, προσκυνητές μου είπε, ο γιος του Γκρεγκ, από Mujahid: ( Από αυτούς είναι αναλφάβητοι και δεν γνωρίζουν, ωστόσο, οι προσδοκίες του βιβλίου), είπε: τα άτομα των Εβραίων δεν γνωρίζει τίποτα από το βιβλίο, και τα άλλα λέγοντάς τους ότι μιλούσαν στο βιβλίο του Αλλάχ, και λένε: Αυτό είναι από το βιβλίο. Eetmnnounaa φιλοδοξίες.
Muthanna μας είπε, Adam μας είπε ο Αμπού Jaafar μας είπε, την άνοιξη, ο πατέρας της υψηλής: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), με την ελπίδα στον Θεό δεν είναι για αυτούς.
Yunus μου έδωσε ο γιος μας είπε, είπε, "Ibn Al-Zaid όπως λέει: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), είπε: Είπαν ότι ήλπιζε: "Εμείς, οι άνθρωποι του βιβλίου. Και δεν τους.
Abu Jaafar δήλωσε τα εξής: Ο πρώτος είναι να ερμηνεύσει την Rowena λέγοντας: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους), δεξιά, και Ocbha του δικαιώματος, το οποίο είναι αυτό Ibn Αμπάς - ο οποίος αφήγηση από Aldhak - και λέει την Mujahid: Η «Αναλφάβητοι», τον οποίο χαρακτήρισε αυτό που αποκάλεσε ο Θεός σε αυτό το στίχο, δεν είναι άγνοια του βιβλίου προέκυψε από το Θεό να Μωυσή, αλλά τίποτα δεν βρίσκεται και Itakrson Itcolon και falsehoods ψευδώς ψευδώς.
Και «Ευσεβείς πόθοι» σε αυτό το σημείο είναι να δημιουργήσει ένα ψέμα και Takrs και Avcalh. Φημολογείται ότι αυτός: «Ήλπιζα καθώς», αν και fabricating Takrsth. Και από την είδηση ότι Roy Osman bin Affan Μάιος Αλλάχ να είναι ευχαριστημένος με αυτόν: «Αυτό που ήλπιζα δεν Tgnet», που σημαίνει: «Αυτό που θέλω εγώ», Takrst είναι λάθος, και κατασκευή βρίσκεται και Alivk.
Γεγονός που καταδεικνύει την ισχύ του τι έχουμε πει σχετικά με αυτό - και ότι η πρώτη ερμηνεία του λέει: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες τους) από τα άλλα λόγια - τα λόγια του επαίνους του Θεού: και μόνο πιστεύω. Τους είπε ο κύριος όγκος των επαίνων θέλουν επιθυμία του ψέματα, σίγουρα δεν σκεφτόμαστε τους. Εάν αυτό σημαίνει ότι «Ithelonh», δεν είναι σκέψη, όπως και αν αυτό θα σήμαινε: «Eshethonh». Ακολουθούμενο από το γεγονός ότι, αν η διαχείριση της γνώσης. Δεν αξίζουν - που διαβάζεται, να διαβάσετε ένα βιβλίο, αλλά αφήνει την Itdberh να πούμε ότι αντικατοπτρίζει: Ζαν διαβάστε τι είναι, αλλά για να είναι το ίδιο με αυτό της Shaka ακολούθησε, δεν γνωρίζω ποιος είναι ή είναι άκυρη. Δεν ήταν λαϊκά - που ήταν το Torah reciting στην εποχή μας Προφήτη Μωάμεθ, ευλογίες του Θεού και η ειρήνη να του παρέχονται από τους Εβραίους - όπως εμείς - ως συντάκτες της Torah από τον Θεό. Εκτός από την «Wannabe» που είναι η έννοια του «Almsthi» απαράδεκτο να πω: Υπάρχει ελπίδα στον Ζαν. Wannabe λόγω ευχολόγια, τι εάν είχε βρεθεί στο μάτι. Δεν είναι επιτρεπτό να πω: Αυτό είναι το Chuck, ήταν ο κόσμος. Επειδή η σημασία της επιστήμης και σκεπτικισμό αρνείται κάθε ένας από τον ιδιοκτήτη τους, δεν μπορούν να καλυφθούν σε ένα χώρο. Ο Wannabe σε περίπτωση ελπίδα, η ελπίδα, δεν είναι επιτρεπτό να πω: Υπάρχει ελπίδα να σκεφτώ.
Ήταν όμως, δήλωσε: ( Δεν γνωρίζω, όμως, οι προσδοκίες του βιβλίου), και τις προσδοκίες των μη τύπου «Βιβλίο», είπε ο κύριος όγκος των επαίνων του Θεού: αυτό που δεν έχουν καμία γνώση, όμως, πιθανόν, [ Γυναίκες: 157] και «Πιθανή» της «Επιστήμη» στην απομόνωση. Όπως είπε: Τι ευλογία έχει μόνο ανταμείβονται * αρχή του Λόρδου προκειμένου να [ Νύχτα: 19-20], όπως είπε ο ποιητής:
Δεν είναι μεταξύ εμένα και του μετρούμενου ακροοικονο μομφή, ωστόσο, αμφισβήτησε τους λαιμούς και ξυλοδαρμό
Όπως η λαμπρή Benny Dhabyan:
Long πλοκάμι Mtnoip δεν είναι σωστό, μόνο που δεν βελτιώσουν τις γνώσεις μας από τον ιδιοκτήτη
Ισότοπα σε αυτό που έχουμε καιρό Bihsaiha βιβλίο.
Και θα β «Μόνο» Τι είναι λοιπόν η έννοια του τι είναι αποδεκτό, αλλά σε κάθε μία από αυτές είναι η άλλη μορφή δεν είναι μοναδική. Και ορίσει ορισμένα από τους Αραβες «Σποραδική εξαίρεση», η διακοπή του τι έρχεται μετά «Μόνο» την έννοια του ότι πριν. Αλλά είναι επίσης, σε κάθε μία από αυτές είναι και καλό για να είναι ένας τόπος «Μόνο» «Όμως»? Αφήστε την έννοια του δεύτερου διακοπή, τότε η έννοια του πρώτου, δεν σας βλέπω να πω: ( Από αυτούς είναι αναλφάβητοι και δεν γνωρίζουν, ωστόσο, οι προσδοκίες του βιβλίου) και στη συνέχεια θέλετε να αναπτύξουν «Όμως» τόπο «Μόνο» και η διαγραφή «Μόνο», και υπάρχει πραγματική έννοια, και όταν η υγεία του «Μόνο»; Και αν μου πείτε: αυτοί οι άνθρωποι είναι αναλφάβητοι και δεν γνωρίζουν, αλλά οι προσδοκίες του βιβλίου. Μέσα: επιθυμούν. Και λέει: Αυτό που δεν έχουν γνώσεις, μόνο μια σκέψη, αλλά ένα πιθανό, με την έννοια: να ακολουθήσει, αλλά κατά πάσα πιθανότητα. Και όλο αυτό το είδος του μιλήσω για αυτό που περιγράφεται.
Έχει αναφερθεί ότι σε ορισμένα ανάγνωση διάβαζε: ( Ωστόσο, οι προσδοκίες του) το φως. Είναι από τα πιο ήπια στρογγυλοποιείται σε περίπου «Κλειδί» «Mvath», και «Alkerkor», «Qragher», και να συνδυάσουν J relaxed AZ διαγράφεται το πρωτότυπο - εννοώ της «Wishlist» - συγκέντρωσε επίσης «Alotvip» «Othavi» ελαφρυντικοί, είπε Zuhair Μπιν Βοήθεια SALMA:
SFA Othavi Άρη στο λέβητα και η λεκάνη δεν έχει Nwia Kjzm Itthelm
Το βάρος: ( Προσδοκίες), με έμφαση το Ω, στο μέτρο που συγκέντρωσε ορισμένες «Βασικά ετικετών, και Alkerkor Aqrakir, και αδέξιος ζωγράφος wasps», συναντήθηκε J. «Falil» και η μητέρα της, οι οποίες είναι όλες Ya'an, Vodghamt ένα στο άλλο, J Vsarta ένα σφιχτό.
Τότε διαβάστε την άλλη δεν μπορούν να έχουν στον αναγνώστη, στην ενίσχυση της J «Wishlist», για την ανάγνωση ως συναίνεση ανάγνωση πριν από την ανάγνωση ότι προκαταβολές - τόσο εκτεταμένη, συμπεριλαμβανομένων, αλλά έδωσε την υγεία του - και ο αναγνώστης, για τη μείωση των ανωμαλιών επιχείρημα είναι ομαδοποιημένες σε αυτό. Αρκετά στοιχεία για τον αναγνώστη ότι ένα σφάλμα μειώνεται, είχε όλα Taktith.

Πες στην ερμηνεία λέει: Το μόνο πως θα είναι ( 78)
Abu Jaafar δήλωσε: εννοώ τον κύριο όγκο των επαίνων, λέγοντας: ( Το μόνο πως θα είναι), και είναι, όπως το μεγαλύτερο μέρος των επαίνων: Αυτός που τους είπε ότι είμαστε μόνο ανθρώπων όπως εσείς [ Ibrahim: 11], εννοώ το εξής: είμαστε μόνο ανθρώπων όπως εσείς.
Και η έννοια των λέξεων: ( Μόνο πιστεύετε): Να μη διαμαρτύρονται, δεν γνωρίζω την αλήθεια και την αυθεντικότητα. Και «Πιθανή» - στο σημείο αυτό - την αμφιβολία.
Η έννοια του στίχο: Ορισμένες από αυτές δεν είναι γραμμένες σε ένα βιβλίο χαρτογράφηση δεν γνωρίζει τον Θεό και δεν ξέρω τι είναι, μόνο ο χρόνος Takrsa και κατά των ψευδών Αλλάχ, πιστεύεται ότι είναι σωστό να πω Takrs και ψέμα.
Αλλά ο Θεός είπε ότι κάλεσε, νόμιζαν ότι Takrsm να Mbtalon να έχουν δίκιο, επειδή έχουν ακούσει από τους ανωτέρους τους και Ohbaarham Hspoha πράγματα από το βιβλίο του Θεού, δεν προέρχεται από το βιβλίο του Θεού, που περιγράφει ο κύριος όγκος των επαίνων ότι ορισμένα από τα αριστερά κύρωση από ό, τι είναι ο Θεός που ήταν το Muhammad, ευλογίες του Θεού και η ειρήνη είναι προς αυτόν, που είναι ό, τι είναι Chacón όταν, στην πραγματικότητα Mrtabon, η οποία τους είπε από τους ανωτέρους τους και Kprawhm Ohbaarham και το πείσμα τους και τον Θεό του Messenger, και σε αντίθεση με τη σειρά τους το Θεό, και ο Θεός Aghtrara από αυτούς να τους δώσει. Και σχετικά με αυτό που έχουμε να ερμηνεύσει τη ρήση: ( Το μόνο πως θα είναι), στην οποία, όπως είπε, Almtoolon προκαταβολές από:
Muhammad ibn Amr μου είπε μας είπε Abu Asim είπε, ο Ιησούς μας είπε, από Ibn Abi Njih, η Mujahid: ( Το μόνο πως θα είναι), μόνο που βρίσκεται.
Muthana μου είπε, είπε, Αμπού Hudhayfah είπε σε εμάς, μας είπε Brownies, από Ibn Abi Njih την Mujahed έτσι.
Τι μας είπε ο ίδιος, να μας προσκυνητές, ο γιος του Γκρεγκ, ο Mujahed έτσι.
Περιγράψτε το γιο του, Χαμίντ είπε, που να μας, από Ibn Ishaq είπε, ο πατέρας μου μου είπε Mohammed bin Muhammad, από Akrama ή ibn Said Jubayr, από Ibn Αμπάς: ( Δεν γνωρίζω, όμως, οι προσδοκίες του βιβλίου, και πιστεύω ότι μόνο), ή δεν γνωρίζουν και ξέρουν τι είναι, θα Ijehdon Nboutk σύνδεσης.
Οι άνθρωποι μας είπε, μας είπαν πάνω από μας είπε ο ίδιος, από Qatada: ( Το μόνο πως θα είναι), είπε: Surmises σκέφτονται διαφορετικά δικαίωμα.
Muthana μου είπε, είπε, μας είπε ο Αδάμ μας είπε Αμπού Jaafar, την άνοιξη, ο πατέρας είπε υψηλό: αβεβαιότητα σκέφτονται διαφορετικά δικαίωμα.
Σημειώθηκε στις Ammar είπε, του είπε ο γιος του Abu Jafar, ο πατέρας του, την άνοιξη όπως αυτή.

Πες στην ερμηνεία λέει: Foyle
Abu Jaafar δήλωσε: διαφορετικοί άνθρωποι ερμηνεύουν την ερμηνεία της λέει: ( Foyle). Ορισμένοι από αυτούς είπε, μεταξύ άλλων: --
Abu Kreb είπε σε εμάς, μας είπε Othman Bin Said, Ben Amara σε ανθρώπινα όντα, ο πατέρας του elutriate Aldhak, από Ibn Abbas ( Foyle), λέει: πόνο τους.
Άλλα είπε, μεταξύ άλλων: --
Πες μας από το γιο του Μπασάρ είπε, ο γιος του Mahdi, μας είπε, μας είπε Sufian, ο Μπιν Ziad Fayad δήλωσε τα εξής: Άκουσα έναν πατέρα, Ayaz λέει: καρδιά: Τι είναι που προέρχονται από το πύον από την κόλαση.
Ben αποκάλυψε τους ανθρώπους που μας είπε ο ξυλοκόπος, για εμάς και Kia, η Sufyaan στις Fayyad Μπιν Ziyad, από Abu Ayaz λέγοντας: ( Αλίμονο), είπε: στη δεξαμενή από την κόλαση, όπου Wiesel Sididhm.
Πες μας για την αμμώδη πεδιάδα, είπε ο Μπεν, μας είπε η μπλε κάδο Βοήθεια Zeid είπε, Πείτε μας για Sufian Bin Ziad Fayad, από Abu Ayad, δήλωσε τα εξής: η καρδιά, πύον στην κοιλάδα του κόλαση.
Hamid είπε ο γιος μας είπε, μας είπε Mehran του, ο αδελφός του, δήλωσε: ( Θα), που προέρχονται από το πύον από την κόλαση.
Άλλα είπε, μεταξύ άλλων: --
Πείτε μας τη Muthanna μας είπε Ibrahim bin Saleh bin Abdel-Salam Altistri. Μου είπε να μας Ali ibn Jarir, από Hammad Μπιν Salamah bin Abdul Hamid bin Jaafar, η Kenana λοίμωξη, Osman bin Affan, ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ Αλλάχ ευλογήσει τον Μάιο και είπε: «Βουνού στην καρδιά του πυρός».
Yunus μου έδωσε ο γιος μας μου είπε Amr Ibn al-Harith, ο αναβάτης, από Abu Haytham, από Abu Sa'eed ότι η ειρήνη είναι ο προφήτης προς αυτόν είπε: «Θα στην κοιλάδα του κόλαση, στην οποία ο άπιστος LOVES σαράντα Chriva πριν φθάσουν στη Qaara».
Abu Jaafar δήλωσε τα εξής: Η έννοια του στίχους - για εκείνους που, σύμφωνα με τον Roy, όπως λέει στην ερμηνεία της ( Θα) -: που είναι τα άτομα που πάσχουν πόσιμου πύον στο κάτω μέρος του κόλαση, κόλαση για τους Εβραίους που γράφουν σε λάθος χέρια, τότε να πω: Αυτό είναι από το Θεό.

Πες στην ερμηνεία λέει: Για εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους και στη συνέχεια να πω ότι ο Θεός του την τιμή αγοράς λίγο
Abu Jaafar είπε: Θέλω να πω, ότι το βιβλίο του Αλλάχ, που αλλοίωσε τα παιδιά του Ισραήλ από τους Εβραίους, και έγραψε ένα βιβλίο για το εργαλείο της Tooellathm, αντίθετα με ό, τι Αλλάχ έχει σταλεί σε Nabih Musa ευλογεί τον Αλλάχ και του χορηγήσει η σωτηρία, και στη συνέχεια πωλούνται σε ανθρώπους που δεν γνωρίζει από αυτά, στο μεταξύ άλλων στο Torah, Jhal συμπεριλαμβανομένων των βιβλίων του Θεού - να ζητήσει τουλάχιστον αξιοκαταφρόνητος, ο Θεός είπε σε αυτούς: αλίμονο σε αυτούς, που έγραψε τους, θα κερδίζουν, το οποίο, όπως: --
Moussa μου είπε, είπε, Amr μας είπε, μας είπε Asbat, η Sudai: ( Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους και στη συνέχεια να πω ότι ο Θεός του την τιμή αγοράς λίγο), είπε: Ο λαός των Εβραίων έγραψε το βιβλίο, για να πωλούν οι Άραβες, και ότι Ihdthonhm από τον Θεό, για να ληφθεί η τιμή λίγο.
Abu Kreb είπε σε εμάς, μας είπε Bin Said Othman είπε, ο κόσμος μας είπε ο Ben Amara, καθαρίζω για τον πατέρα μου, το Aldhak, από Ibn Αμπάς δήλωσε: αναλφάβητους ανθρώπους που δεν πιστεύουν αγγελιοφόρος που έστειλε ο Θεός, αποκάλυψε σε ένα βιβλίο του Θεού, τους έγραψε ένα βιβλίο στα χέρια τους και, στη συνέχεια, λένε οι άνθρωποι Sfielp Jhal : Αυτό είναι από τον Θεό «Για την τιμή αγοράς από λίγο». Είπε: να προσφέρουν ένα ελάχιστο.
Μου είπε ο Mohammed bin Amr είπε, Abu Asim μας είπε, για τον Ιησού, ο γιος του πατέρα μου Njih, το Mujahid σύμφωνα με τα λόγια του Θεού: ( Για εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους και στη συνέχεια να το πω αυτό είναι από Αλλάχ), είπε: αυτές που γνώριζε ότι ήταν ο Θεός, Ihrvouna.
Muthana μου είπε, είπε, Αμπού Hudhayfah είπε σε εμάς, μας είπε Brownies, από Ibn Abi Njih την Mujahed αρέσει, αλλά είπε: "Τότε Ihrvouna.
Πείτε μας ανθρώπων Μπιν Maaz είπε, Πες μας περισσότερα, από Qatada: ( Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους), το στίχο, τους Εβραίους.
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Yahya, Abdul Razak είπε, Πείτε μας, πείτε μας Moamer για Qatada λένε: ( Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους και στη συνέχεια να το πω αυτό είναι από Αλλάχ) δήλωσε τα εξής: Οι άνθρωποι από τα παιδιά του Ισραήλ έγραψε ένα βιβλίο στα χέρια τους, Itokloa στους ανθρώπους, τους είπε: Αυτό είναι από το Θεό, και αυτό είναι από το Θεό.
Muthana μου είπε, είπε, μας είπε ο Αδάμ μας είπε Αμπού Jaafar, την άνοιξη, ο πατέρας είπε υψηλό: ( Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους και στη συνέχεια να πω ότι ο Θεός του την τιμή αγοράς λίγο), είπε: την αποστολή τους προς τα κάτω προς τον Θεό του επιθέτου τους Scripture Muhammad ειρήνη είναι προς αυτόν Vhrvoh από οπουδήποτε, έτσι θέλησε να παρουσιάσει μια ελάχιστη, είπε: αλίμονο σε αυτούς, που έγραψα Θα τα χέρια τους από αυτά που κερδίζουν.
Ibrahim Al-Muthanna, μου είπε, είπε, είπε Bin του Ibrahim Abdel-Salam μας είπε Ali ibn Jarir, από Hammad Μπιν Salamah, Abdul-Hamid bin Jaafar, η Kenana λοίμωξη, Osman bin Affan Μάιος Αλλάχ να είναι ευχαριστημένος με αυτόν, ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ και ειρήνη είναι προς αυτόν: αλίμονο που έγραψε σχετικά με τα χέρια τους και, οι οποίες κερδίζουν τους, τη φρίκη: ένα βουνό στη φωτιά, η οποία αποκαλύφθηκε στο Εβραίοι, επειδή αλλοίωσε το Torah, το οποίο αυξήθηκε και τα παρόμοια, περιλαμβανομένων και πρότεινε το μίσος, και πρότεινε το όνομα του Muhammad ειρήνη να του παρέχονται από τη Βίβλο. Ως εκ τούτου, η οργή του Θεού σε αυτούς, την αύξηση της μερικές από τις Torah, είπε: αλίμονο σε αυτούς, που έγραψαν και αυτά που κερδίζουν, Γουίλ.
Yunus μου έδωσε ο γιος μας μου είπε Said Ibn Abi Ayoub, Mohammad bin Ajlan από Zayd ibn Aslam από Ata ibn Yasar. Είπε: Will, στην κοιλάδα του κόλαση, εφόσον πραγματοποιούνται από το βουνό με τη σοβαρότητα της Anmat δωρεάν.
Abu Jaafar δήλωσε τα εξής: Ο άνθρωπος που μας είπε: Τι είναι η ρήση: ( Αλίμονο σε εκείνους που γράφουν το βιβλίο στα χέρια τους); Θα πρέπει να εγγράφως άλλη πλευρά, γι 'αυτό χρειάζεται αυτό το στυλ των αποδεκτών τους, να αφήσουμε αυτούς τους ανθρώπους - τους ανθρώπους που διακόπτει την ιστορία του Θεού - που έγραφαν το βιβλίο στα χέρια τους;
Είπε σε αυτόν: Το βιβλίο των παιδιών του Αδάμ, αλλά από αυτές με το χέρι, μπορεί να προστεθεί στη μη συγγραφέας του βιβλίου και δεν αποφασίζει να καταρτίσει ένα σχέδιο, δήλωσε: «Τα βιβλία για τις εν λόγω άτομο σε άτομο», παρά το γεγονός ότι η εκμετάλλευση στο χέρι του γραπτώς, αλλά προστίθεται σε αυτό το βιβλίο, γραμμένο από τον συγγραφέα, αν η σειρά προστίθεται στο βιβλίο. Γνωρίζετε ότι ο Θεός είπε: ( فويل للذين يكتبون الكتاب بأيديهم ) عباده المؤمنين، أن أحبار اليهود تلي كتابة الكذب والفرية على الله بأيديهم، على علم منهم وعمد للكذب على الله، ثم تنحله إلى أنه من عند الله وفي كتاب الله، تَكَذُّبا على الله وافتراء عليه. فنفى جل ثناؤه بقوله: ( يكتبون الكتاب بأيديهم ) ، أن يكون ولي كتابة ذلك بعض جهالهم بأمر علمائهم وأحبارهم. وذلك نظير قول القائل: « باعني فلان عينُه كذا وكذا, فاشترى فلان نفسه كذا » ، يراد بإدخال « النفس والعين » في ذلك، نفي اللبس عن سامعه، أن يكون المتولي بيع ذلك أو شراءه، غير الموصوف له أمره,
ويوجب حقيقة الفعل للمخبر عنه، فكذلك قوله: ( فويل للذين يكتبون الكتاب بأيديهم ) .

القول في تأويل قوله تعالى : فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ ( 79 )
قال أبو جعفر: يعني جل ثناؤه بقوله: ( فويل لهم مما كتبت أيديهم ) ، أي فالعذاب - في الوادي السائل من صديد أهل النار في أسفل جهنم - لهم, يعني: للذين يكتبون الكتاب، الذي وصفنا أمره، من يهود بني إسرائيل محرفا, ثم قالوا: هذا من عند الله، ابتغاء عرض من الدنيا به قليل ممن يبتاعه منهم.
Και λέει: ( مما كتبت أيديهم ) ، يقول: من الذي كتبت أيديهم من ذلك، وويل لهم أيضا ( مما يكسبون ) ، يعني: مما يعملون من الخطايا, ويجترحون من الآثام, ويكسبون من الحرام، بكتابهم الذي يكتبونه بأيديهم, بخلاف ما أنـزل الله, ثم يأكلون ثمنه، وقد باعوه ممن باعوه منهم على أنه من كتاب الله، كما:-
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن الربيع, عن أبي العالية: ( وويل لهم مما يكسبون ) ، يعني: من الخطيئة.
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن عباس: ( فويل لهم ) ، يقول: فالعذاب عليهم. قال: يقول: من الذي كتبوا بأيديهم من ذلك الكذب، ( وويل لهم مما يكسبون ) ، يقول: مما يأكلون به من السفلة وغيرهم.
قال أبو جعفر: وأصل « الكسب » : العمل. فكل عامل عملا بمباشرة منه لما عمل ومعاناة باحتراف, فهو كاسب لما عمل, كما قال لبيد بن ربيعة:
لمعفـــر قهــد تنــازع شــلوه غبس كواســب لا يُمَــنُّ طعامُهـا

القول في تأويل قوله تعالى : وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلا أَيَّامًا مَعْدُودَةً
قال أبو جعفر: يعني بقوله: ( وقالوا ) ، اليهود, يقول: وقالت اليهود: ( لن تمسنا النار ) ، يعني لن تلاقي أجسامنا النار ولن ندخلها، « إلا أياما معدودة » . وإنما قيل « معدودة » وإن لم يكن مبينا عددها في التنـزيل، لأن الله جل ثناؤه أخبر عنهم بذلك وهم عارفون عدد الأيام، التي يوقتونها لمكثهم في النار. فلذلك ترك ذكر تسمية عدد تلك الأيام، وسماها « معدودة » لما وصفنا.
ثم اختلف أهل التأويل في مبلغ الأيام المعدودة التي عينها اليهود، القائلون ما أخبر الله عنهم من ذلك .
* فقال بعضهم بما:-
حدثنا به أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن عباس: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، قال ذلك أعداء الله اليهود, قالوا: لن يدخلنا الله النار إلا تحلة القسم، الأيام التي أصبنا فيها العجل: أربعين يوما, فإذا انقضت عنا تلك الأيام, انقطع عنا العذاب والقسم.
حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر, عن قتادة في قوله: ( لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، قالوا: أياما معدودة بما أصبنا في العجل.
حدثنا موسى قال، حدثنا عمرو قال، حدثنا أسباط, عن السدي: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، قال: قالت اليهود: إن الله يدخلنا النار فنمكث فيها أربعين ليلة, حتى إذا أكلت النار خطايانا واستنقتنا, نادى مناد: أخرجوا كل مختون من ولد بني إسرائيل. فلذلك أمرنا أن نختتن. قالوا: فلا يدعون منا في النار أحدا إلا أخرجوه.
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن الربيع, عن أبي العالية قال: قالت اليهود: إن ربنا عتب علينا في أمرنا, فأقسم ليعذبنا أربعين ليلة, ثم يخرجنا. فأكذبهم الله.
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن قتادة قال: قالت اليهود: لن ندخل النار إلا تحلة القسم, عدد الأيام التي عبدنا فيها العجل.
حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس قوله: ( لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) الآية، قال ابن عباس: ذكر أن اليهود وجدوا في التوراة مكتوبا، أن ما بين طرفي جهنم مسيرة أربعين سنة، إلى أن ينتهوا إلى شجرة الزقوم نابتة في أصل الجحيم - وكان ابن عباس يقول: إن الجحيم سقر, وفيه شجرة الزقوم - فزعم أعداء الله، أنه إذا خلا العدد الذي وجدوا في كتابهم أياما معدودة - وإنما يعني بذلك المسير الذي ينتهي إلى أصل الجحيم - فقالوا: إذا خلا العدد انتهى الأجل. فلا عذاب، وتذهب جهنم وتهلك. فذلك قوله: ( لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، يعنون بذلك الأجل. فقال ابن عباس: لما اقتحموا من باب جهنم، ساروا في العذاب حتى انتهوا إلى شجرة الزقوم آخر يوم من الأيام المعدودة, قال لهم خزان سقر: زعمتم أنكم لن تمسكم النار إلا أياما معدودة! فقد خلا العدد وأنتم في الأبد! فأخذ بهم في الصَّعود في جهنم يرهقون.
حدثني محمد بن سعد قال، حدثني أبي قال، حدثني عمي قال، حدثني أبي, عن أبيه, عن ابن عباس: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، إلا أربعين ليلة.
حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا حفص بن عمر, عن الحكم بن أبان, عن عكرمة قال: خاصمت اليهود رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالوا: لن ندخل النار إلا أربعين ليلة, وسيخلفنا فيها قوم آخرون - يعنون محمدا وأصحابه. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم بيده على رءوسهم « بل أنتم فيها خالدون، لا يخلفكم فيها أحد » . فأنـزل الله جل ثناؤه: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) .
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا حجاج, عن ابن جريج قال، أخبرني الحكم بن أبان, عن عكرمة، قال: اجتمعت يهود يوما تخاصم النبي صلى الله عليه وسلم. فقالوا: ( لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، - وسموا أربعين يوما - ثم يخلفنا، أو يلحقنا، فيها أناس. فأشاروا إلى النبي صلى الله عليه وسلم وأصحابه. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: « كذبتم, بل أنتم فيها خالدون مخلدون، لا نلحقكم ولا نخلفكم فيها إن شاء الله أبدا » .
حدثني يونس بن عبد الأعلى قال، أخبرنا علي بن معبد, عن أبي معاوية, عن جويبر, عن الضحاك في قوله: ( لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، قال: قالت اليهود: لا نعذب في النار يوم القيامة إلا أربعين يوما مقدار ما عبدنا العجل.
حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: حدثني أبي أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال لهم: « أنشدكم بالله وبالتوراة التي أنـزلها الله على موسى يوم طور سيناء, مَن أهل النار الذين أنـزلهم الله في التوراة؟ وقالوا: إن ربهم غضب عليهم غضبة, فنمكث في النار أربعين ليلة, ثم نخرج فتخلفوننا فيها. فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: كذبتم والله، لا نخلفكم فيها أبدا » . فنـزل القرآن تصديقا لقول النبي صلى الله عليه وسلم وتكذيبا لهم: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة قل أتخذتم عند الله عهدا ) إلى قوله: هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ .
وقال آخرون في ذلك بما:-
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا يونس بن بكير قال، حدثنا ابن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد مولى زيد بن ثابت قال، حدثني سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس قال: كانت يهود يقولون: إنما مدة الدنيا سبعة آلاف سنة, وإنما يعذب الله الناس يوم القيامة بكل ألف سنة من أيام الدنيا يوما واحدا من أيام الآخرة, وإنها سبعة أيام. فأنـزل الله في ذلك من قولهم: ( وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) الآية.
حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة, عن محمد بن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس قال: قدم رسول الله صلى الله عليه وسلم المدينة، ويهود تقول: إنما مدة الدنيا سبعة آلاف سنة, وإنما يعذب الناس في النار بكل ألف سنة من أيام الدنيا، يوما واحدا في النار من أيام الآخرة, فإنما هي سبعة أيام، ثم ينقطع العذاب. فأنـزل الله عز وجل في ذلك من قولهم: ( لن تمسنا النار ) الآية.
حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم, عن عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد في قول الله: ( قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة ) ، قال: كانت تقول: إنما الدنيا سبعة آلاف سنة, وإنما نعذب مكان كل ألف سنة يوما.
حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد مثله - إلا أنه قال: كانت اليهود تقول: إنما الدنيا, وسائر الحديث مثله.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج قال، قال ابن جريج, قال مجاهد: وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة من الدهر. وسموا عدة سبعة آلاف سنة, من كل ألف سنة يوما. يهود تقوله.

القول في تأويل قوله تعالى : قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ ( 80 )
قال أبو جعفر: لما قالت اليهود ما قالت من قولها: لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلا أَيَّامًا مَعْدُودَةً - على ما قد بينا من تأويل ذلك - قال الله لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: قل يا محمد، لمعشر اليهود: ( أتخذتم عند الله عهدا ) : أأخذتم بما تقولون من ذلك من الله ميثاقا، فالله لا ينقض ميثاقه، ولا يبدل وعده وعقده, أم تقولون على الله الباطل جهلا وجراءة عليه؟ كما:-
حدثنا محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم, عن عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: ( قل أتخذتم عند الله عهدا ) أي: موثقا من الله بذلك أنه كما تقولون.
حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد مثله.
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن قتادة قال: قالت اليهود: لن ندخل النار إلا تحلة القسم، عدة الأيام التي عبدنا فيها العجل، فقال الله: ( أتخذتم عند الله عهدا ) ، بهذا الذي تقولونه؟ ألكم بهذا حجة وبرهان؟ فلن يخلف الله عهده، فهاتوا حجتكم وبرهانكم، أم تقولون على الله ما لا تعلمون؟
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن عباس قال: لما قالت اليهود ما قالت, قال الله جل ثناؤه لمحمد، قل : ( أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا ) ، يقول: أدخرتم عند الله عهدا؟ يقول: أقلتم لا إله إلا الله لم تشركوا ولم تكفروا به؟ فإن كنتم قلتموها فارجوا بها, وإن كنتم لم تقولوها، فلم تقولون على الله ما لا تعلمون؟ يقول: لو كنتم قلتم لا إله إلا الله ولم تشركوا به شيئا, ثم متم على ذلك، لكان لكم ذخرا عندي, ولم أخلف وعدي لكم: أني أجازيكم بها.
حدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو قال، حدثنا أسباط عن السدي قال: لما قالت اليهود ما قالت, قال الله عز وجل: ( قل أتخذتم عند الله عهدا فلن يخلف الله عهده ) - وقال في مكان آخر: وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ . [ آل عمران: 24 ] ، ثم أخبر الخبر فقال: بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً .
قال أبو جعفر: وهذه الأقوال التي رويناها عن ابن عباس ومجاهد وقتادة، بنحو ما قلنا في تأويل قوله: ( قل أتخذتم عند الله عهدا ) . لأن مما أعطاه الله عباده من ميثاقه: أن من آمن به وأطاع أمره، نجاه من ناره يوم القيامة. ومن الإيمان به، الإقرار بأن لا إله إلا الله. وكذلك من ميثاقه الذي واثقهم به: أن من أتى الله يوم القيامة بحجة تكون له نجاة من النار، فينجيه منها. وكل ذلك، وإن اختلفت ألفاظ قائليه, فمتفق المعاني، على ما قلنا فيه. والله تعالى أعلم.

القول في تأويل قوله تعالى : بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً
قال أبو جعفر: وقوله: ( بلى من كسب سيئة ) تكذيب من الله القائلين من اليهود: لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلا أَيَّامًا مَعْدُودَةً وإخبار منه لهم أنه معذب من أشرك ومن كفر به وبرسله، وأحاطت به ذنوبه، فمخلده في النار، فإن الجنة لا يسكنها إلا أهل الإيمان به وبرسوله, وأهل الطاعة له, والقائمون بحدوده كما:-
حدثنا محمد بن حميد قال، حدثنا سلمة قال، حدثني محمد بن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس: ( بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته ) أي: من عمل مثل أعمالكم، وكفر بمثل ما كفرتم به، حتى يحيط كفره بما له من حسنة, فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون.
قال أبو جعفر: وأما ( بلى ) ، فإنها إقرار في كل كلام في أوله جحد, كما « نعم » إقرار في الاستفهام الذي لا جحد فيه. وأصلها « بل » التي هي رجوع عن الجحد المحض في قولك: « ما قام عمرو بل زيد » . فزيد فيها « الياء » ليصلح عليها الوقوف، إذ كانت « بل » لا يصلح عليها الوقوف, إذ كانت عطفا ورجوعا عن الجحد. ولتكون - أعني « بلى » - رجوعا عن الجحد فقط, وإقرارا بالفعل الذي بعد الجحد، فدلت « الياء » منها على معنى الإقرار والإنعام. ودل لفظ « بل » عن الرجوع عن الجحد.
قال أبو جعفر: وأما « السيئة » التي ذكر الله في هذا المكان، فإنها الشرك باللهكما:-
حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا يحيى بن سعيد, عن سفيان قال، حدثني عاصم, عن أبي وائل: ( بلى من كسب سيئة ) ، قال: الشرك بالله.
حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم, عن عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: ( بلى من كسب سيئة ) شركا.
حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد مثله.
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع قال، حدثنا سعيد, عن قتادة، قوله: ( بلى من كسب سيئة ) ، قال: أما السيئة فالشرك.
حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر, عن قتادة مثله.
حدثني موسى قال، حدثنا عمرو قال، حدثنا أسباط, عن السدي: ( بلى من كسب سيئة ) ، أما السيئة، فهي الذنوب التي وعد عليها النار.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن ابن جريج قال، قلت لعطاء: ( بلى من كسب سيئة ) ، قال: الشرك - قال ابن جريج قال، قال مجاهد: ( سيئة ) شركا.
حدثت عن عمار بن الحسن قال، حدثنا ابن أبي جعفر, عن أبيه, عن الربيع قوله: ( بلى من كسب سيئة ) ، يعني: الشرك.
قال أبو جعفر: وإنما قلنا إن « السيئة » - التي ذكر الله جل ثناؤه أن من كسبها وأحاطت به خطيئته، فهو من أهل النار المخلدين فيها - في هذا الموضع, إنما عنى الله بها بعض السيئات دون بعض, وإن كان ظاهرها في التلاوة عاما, لأن الله قضى على أهلها بالخلود في النار. والخلود في النار لأهل الكفر بالله دون أهل الإيمان به، لتظاهر الأخبار عن رسول الله صلى الله عليه وسلم بأن أهل الإيمان لا يخلدون فيها, وأن الخلود في النار لأهل الكفر بالله دون أهل الإيمان. فإن الله جل ثناؤه قد قرن بقوله: ( بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون ) - قوله - وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ . فكان معلوما بذلك أن الذين لهم الخلود في النار من أهل السيئات, غير الذين لهم الخلود في الجنة من أهل الإيمان.
فإن ظن ظان أن الذين لهم الخلود في الجنة من الذين آمنوا، هم الذين عملوا الصالحات، دون الذين عملوا السيئات, فإن في إخبار الله أنه مكفر - باجتنابنا كبائر ما ننهى عنه سيئاتنا, ومدخلُنا المُدخلَ الكريم ما ينبئ عن صحة ما قلنا في تأويل قوله: ( بلى من كسب سيئة ) ، بأن ذلك على خاص من السيئات دون عامها.
فإن قال لنا قائل: فإن الله جل ثناؤه إنما ضمن لنا تكفير سيئاتنا باجتنابنا كبائر ما ننهى عنه, فما الدلالة على أن الكبائر غير داخلة في قوله: ( بلى من كسب سيئة ) ؟
قيل: لما صح من أن الصغائر غير داخلة فيه, وأن المعنيَّ بالآية خاص دون عام, ثبت وصح أن القضاء والحكم بها غير جائز لأحد على أحد، إلا على من وقفه الله عليه بدلالة من خبر قاطع عذرَ من بلغه. وقد ثبت وصح أن الله تعالى ذكره قد عنى بذلك أهل الشرك والكفر به, بشهادة جميع الأمة. فوجب بذلك القضاء على أن أهل الشرك والكفر ممن عناه الله بالآية. فأما أهل الكبائر، فإن الأخبار القاطعة عذر من بلغته، قد تظاهرت عندنا بأنهم غير معنيين بها. فمن أنكر ذلك - ممن دافع حجة الأخبار المستفيضة والأنباء المتظاهرة - فاللازم له ترك قطع الشهادة على أهل الكبائر بالخلود في النار، بهذه الآية ونظائرها التي جاءت بعمومهم في الوعيد. إذ كان تأويل القرآن غير مدرك إلا ببيان من جعل الله إليه بيان القرآن, وكانت الآية يأتي عاما في صنف ظاهرها, وهي خاص في ذلك الصنف باطنها.
ويسأل مدافعو الخبر بأن أهل الكبائر من أهل الاستثناء، سؤالَنا منكر رجم الزاني المحصن, وزوال فرض الصلاة عن الحائض في حال الحيض. فإن السؤال عليهم، نظير السؤال على هؤلاء، سواء.

القول في تأويل قوله تعالى : وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ
قال أبو جعفر: يعني بقوله جل ثناؤه: ( وأحاطت به خطيئته ) ، اجتمعت عليه فمات عليها، قبل الإنابة والتوبة منها.
وأصل « الإحاطة بالشيء » ، الإحداق به، بمنـزلة « الحائط » الذي تحاط به الدار فتحدق به. ومنه قول الله جل ثناؤه: نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا [ الكهف: 29 ] .
فتأويل الآية إذًا: من أشرك بالله، واقترف ذنوبا جمة فمات عليها قبل الإنابة والتوبة, فأولئك أصحاب النار هم فيها مخلدون أبدا. وبنحو الذي قلنا في تأويل ذلك قال المتأولون.
Δήλωσε ότι:
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا ابن يمان, عن سفيان, عن الأعمش, عن أبي روق, عن الضحاك: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: مات بذنبه.
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا جرير بن نوح قال، حدثنا الأعمش, عن أبي رزين, عن الربيع بن خُثَيم: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: مات عليها.
حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة قال، أخبرني ابن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: يحيط كفره بما له من حسنة.
حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثني عيسى, عن ابن أبي نجيح, عن مجاهد: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: ما أوجب الله فيه النار.
حدثنا بشر قال، حدثنا يزيد قال، حدثنا سعيد, عن قتادة: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: أما الخطيئة فالكبيرة الموجبة.
حدثنا الحسن قال، أخبرنا عبد الرزاق [ قال، أخبرنا معمر ] , عن قتاده: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: الخطيئة: الكبائر.
حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا وكيع ويحيى بن آدم, عن سلام بن مسكين قال: سأل رجل الحسن عن قوله: ( وأحاطت به خطيئته ) ، فقال: ما ندري ما الخطيئة، يا بني اتل القرآن, فكل آية وعد الله عليها النار، فهي الخطيئة.
حدثنا أحمد بن إسحاق الأهوازي قال، حدثنا أبو أحمد الزبيري قال، حدثنا سفيان, عن منصور, عن مجاهد في قوله: بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ ، قال: كل ذنب محيط، فهو ما وعد الله عليه النار.
حدثنا أحمد بن إسحاق قال، حدثنا أبو أحمد الزبيري قال، حدثنا سفيان, عن الأعمش, عن أبي رزين: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: مات بخطيئته.
حدثني المثنى قال، حدثنا أبو نعيم قال، حدثنا الأعمش قال، حدثنا مسعود أبو رزين, عن الربيع بن خثيم في قوله: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: هو الذي يموت على خطيئته قبل أن يتوب.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، قال وكيع: سمعت الأعمش يقول في قوله: ( وأحاطت به خطيئته ) ، مات بذنوبه.
حُدثت عن عمار قال، حدثنا ابن أبي جعفر, عن أبيه, عن الربيع: ( وأحاطت به خطيئته ) ، الكبيرة الموجبة.
حدثني موسى قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثنا أسباط, عن السدي: ( أحاطت به خطيئته ) ، فمات ولم يتب.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حسان, عن ابن جريج قال، قلت لعطاء: ( وأحاطت به خطيئته ) ، قال: الشرك, ثم تلا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ [ النمل: 90 ] .

القول في تأويل قوله تعالى : فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ( 81 )
قال أبو جعفر: يعني بقوله جل ثناؤه: « فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون » فأولئك الذين كسبوا السيئات وأحاطت بهم خطيئاتهم، أصحاب النار هم فيها خالدون.
ويعني بقوله جل ثناؤه: ( أصحاب النار ) ، أهل النار، وإنما جعلهم لها أصحابا لإيثارهم - في حياتهم الدنيا ما يوردهموها ويوردهم سعيرها - على الأعمال التي توردهم الجنة فجعلهم جل ذكره بإيثارهم أسبابها على أسباب الجنة لها أصحابا, كصاحب الرجل الذي يصاحبه مؤثرا صحبته على صحبة غيره، حتى يعرف به.
( هم فيها ) ، يعني: هم في النار خالدون. ويعني بقوله: ( خالدون ) مقيمون كما:
حدثني محمد بن حميد قال، حدثنا سلمة قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس: ( هم فيها خالدون ) ، أي خالدون أبدا.
حدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو قال، حدثنا أسباط, عن السدي: ( هم فيها خالدون ) لا يخرجون منها أبدا.

القول في تأويل قوله تعالى : وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ( 82 )
قال أبو جعفر: ويعني بقوله: ( والذين آمنوا ) ، أي صدقوا بما جاء به محمد صلى الله عليه وسلم. ويعني بقوله: ( وعملوا الصالحات ) ، أطاعوا الله فأقاموا حدوده, وأدوا فرائضه, واجتنبوا محارمه. ويعني بقوله: ( فأولئك ) ، فالذين هم كذلك ( أصحاب الجنة هم فيها خالدون ) ، يعني أهلها الذين هم أهلها هم فيها ( خالدون ) ، مقيمون أبدا.
وإنما هذه الآية والتي قبلها إخبار من الله عباده عن بقاء النار وبقاء أهلها فيها, [ وبقاء الجنة وبقاء أهلها فيها ] ، ودوام ما أعد في كل واحدة منهما لأهلها, تكذيبا من الله جل ثناؤه القائلين من يهود بني إسرائيل: إن النار لن تمسهم إلا أياما معدودة, وأنهم صائرون بعد ذلك إلى الجنة. فأخبرهم بخلود كفارهم في النار، وخلود مؤمنيهم في الجنة كما:-
حدثني ابن حميد قال، حدثنا سلمة قال، حدثنا ابن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس: ( والذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون ) ، أي من آمن بما كفرتم به، وعمل بما تركتم من دينه, فلهم الجنة خالدين فيها. يخبرهم أن الثواب بالخير والشر مقيم على أهله أبدا لا انقطاع له أبدا.
حدثني يونس بن عبد الأعلى قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: ( والذين آمنوا وعملوا الصالحات ) ، محمد صلى الله عليه وسلم وأصحابه - « أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون » .

القول في تأويل قوله تعالى : وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلا اللَّهَ
قال أبو جعفر: قد دللنا - فيما مضى من كتابنا هذا- على أن « الميثاق » « مفعال » من « التوثق باليمين » ونحوها من الأمور التي تؤكد القول. فمعنى الكلام إذًا: واذكروا أيضا يا معشر بني إسرائيل، إذ أخذنا ميثاقكم لا تعبدون إلا الله، كما:-
حدثني به ابن حميد قال، حدثنا سلمة قال، حدثني ابن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير أو عكرمة, عن ابن عباس: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل ) - أي ميثاقكم- ( لا تعبدون إلا الله ) .
قال أبو جعفر: والقَرَأَة مختلفة في قراءة قوله ( لا تعبدون ) . فبعضهم يقرؤها بالتاء, وبعضهم يقرؤها بالياء, والمعنى في ذلك واحد. وإنما جازت القراءة بالياء والتاء، وأن يقال ( لا تعبدون ) و ( لا يعبدون ) وهم غَيَب، لأن أخذ الميثاق، بمعنى الاستحلاف. فكما تقول: « استحلفت أخاك ليقومن » فتخبر عنه خبرك عن الغائب لغيبته عنك. وتقول: « استحلفته لتقومن » , فتخبر عنه خبرك عن المخاطب، لأنك قد كنت خاطبته بذلك - فيكون ذلك صحيحا جائزا. فكذلك قوله: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله ) و ( لا يعبدون ) . من قرأ ذلك « بالتاء » فمعنى الخطاب، إذ كان الخطاب قد كان بذلك. ومن قرأ « بالياء » فلأنهم ما كانوا مخاطبين بذلك في وقت الخبر عنهم.
وأما رفع « لا تعبدون » ، فبالتاء التي في « تعبدون » , ولا ينصب بـ « أن » التي كانت تصلح أن تدخل مع ( لا تعبدون إلا الله ) . لأنها إذا صلح دخولها على فعل فحذفت ولم تدخل، كان وجه الكلام فيه الرفع، كما قال جل ثناؤه: قُلْ أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجَاهِلُونَ [ الزمر: 64 ] ، فرفع « أعبد » إذ لم تدخل فيها « أن » - بالألف الدالة على معنى الاستقبال، وكما قال الشاعر:
ألا أيهـذا الزاجـري أحـضرُ الـوغى وأن أشـهد اللـذات هـل أنـت مخـلدي
فرفع « أحضر » وإن كان يصلح دخول « أن » فيها - إذ حذفت، بالألف التي تأتي بمعنى الاستقبال.
وإنما صلح حذف « أن » من قوله: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون ) ، لدلالة ما ظهر من الكلام عليها, فاكتفى - بدلالة الظاهر عليها - منها.
وقد كان بعض نحويي البصرة يقول: معنى قوله: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله ) ، حكاية, كأنك قلت: استحلفناهم: لا تعبدون, أي قلنا لهم: والله لا تعبدون - وقالوا: والله لا يعبدون. والذي قال من ذلك، قريب معناه من معنى القول الذي قلنا في ذلك.
وبنحو الذي قلنا في قوله: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله ) ، تأوله أهل التأويل.
Δήλωσε ότι:
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن الربيع, عن أبي العالية: أخذ مواثيقهم أن يخلصوا له، وأن لا يعبدوا غيره.
حدثني المثنى قال، حدثنا إسحاق قال، أخبرنا ابن أبي جعفر, عن أبيه, عن الربيع في قوله: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله ) ، قال: أخذنا ميثاقهم أن يخلصوا لله ولا يعبدوا غيره.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج, عن ابن جريج: ( وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله ) ، قال: الميثاق الذي أخذ عليهم في المائدة.

القول في تأويل قوله تعالى : وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا
قال أبو جعفر: وقوله جل ثناؤه: ( وبالوالدين إحسانا ) عطف على موضع « أن » المحذوفة في لا تَعْبُدُونَ إِلا اللَّهَ . فكان معنى الكلام: وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل بأن لا تعبدوا إلا الله وبالوالدين إحسانا. فرفع لا تَعْبُدُونَ لما حذف « أن » , ثم عطف بالوالدين على موضعها, كما قال الشاعر:
معــاوي إننــا بشــر فأســجح فلســــنا بالجبــــال ولا الحــــديدا
فنصب « الحديد » على العطف به على موضع « الجبال » ، لأنها لو لم تكن فيها « باء » خافضة كانت نصبا, فعطف بـ « الحديد » على معنى « الجبال » ، لا على لفظها. فكذلك ما وصفت من قوله: ( وبالوالدين إحسانا ) .
وأما « الإحسان » فمنصوب بفعل مضمر يؤدي معناه قوله: ( وبالوالدين ) ، إذ كان مفهوما معناه, فكان معنى الكلام - لو أظهر المحذوف - : وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل، بأن لا تعبدوا إلا الله, وبأن تحسنوا إلى الوالدين إحسانا، فاكتفى بقوله: ( وبالوالدين ) من أن يقال: وبأن تحسنوا إلى الوالدين إحسانا, إذ كان مفهوما أن ذلك معناه بما ظهر من الكلام.
وقد زعم بعض أهل العربية في ذلك أن معناه: وبالوالدين فأحسنوا إحسانا، فجعل « الباء » التي في « الوالدين » من صلة الإحسان، مقدمة عليه.
وقال آخرون: بل معنى ذلك: أن لا تعبدوا إلا الله, وأحسنوا بالوالدين إحسانا. فزعموا أن « الباء » التي في « الوالدين » من صلة المحذوف - أعني أحسنوا - فجعلوا ذلك من كلامين. وإنما يصرف الكلام إلى ما ادعوا من ذلك، إذا لم يوجد لاتساق الكلام على كلام واحد وجه. فأما وللكلام وجه مفهوم على اتساقه على كلام واحد، فلا وجه لصرفه إلى كلامين. وأخرى: أن القول في ذلك لو كان على ما قالوا، لقيل: وإلى الوالدين إحسانا، لأنه إنما يقال: « أحسن فلان إلى والديه » ولا يقال: أحسن بوالديه, إلا على استكراه للكلام.
ولكن القول فيه ما قلنا, وهو: وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل بكذا، وبالوالدين إحسانا - على ما بينا قبل. فيكون والإحسان حينئذ مصدرا من الكلام لا من لفظه، كما بينا فيما مضى من نظائره.
فإن قال قاتل: وما ذلك « الإحسان » الذي أخذ عليهم وبالوالدين الميثاق؟ قيل: نظير ما فرض الله على أمتنا لهما من فعل المعروف لهما، والقول الجميل, وخفض جناح الذل رحمة بهما، والتحنن عليهما, والرأفة بهما، والدعاء بالخير لهما, وما أشبه ذلك من الأفعال التي ندب الله عباده أن يفعلوا بهما.

القول في تأويل قوله تعالى : وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ
قال أبو جعفر: يعني بقوله: ( وذي القربي ) ، وبذي القربى أن يصلوا قرابته منهم ورحمه.
و « القربي » مصدر على تقدير « فعلى » ، من قولك، « قربت مني رحم فلان قرابة وقربي وقربا » ، بمعنى واحد.
وأما « اليتامى » . فهم جمع « يتيم » , مثل « أسير وأسارى » . ويدخل في اليتامى الذكور منهم والإناث.
ومعنى ذلك: وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله وحده دون من سواه من الأنداد، وبالوالدين إحسانا، وبذي القربي: أن تصلوا رحمه, وتعرفوا حقه, وباليتامى: أن تتعطفوا عليهم بالرحمة والرأفة, وبالمساكين: أن تؤتوهم حقوقهم التي ألزمها الله أموالكم.
و « المسكين » ، هو المتخشع المتذلل من الفاقة والحاجة, وهو « مفعيل » من « المسكنة » . و « المسكنة » هي ذل الحاجة والفاقة.

القول في تأويل قوله تعالى : وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا
قال أبو جعفر: إن قال قائل: كيف قيل: ( وقولوا للناس حسنا ) ، فأخرج الكلام أمرا ولما يتقدمه أمر, بل الكلام جار من أول الآية مجرى الخبر؟ قيل: إن الكلام، وإن كان قد جرى في أول الآية مجرى الخبر، فإنه مما يحسن في موضعه الخطاب بالأمر والنهي. فلو كان مكان: لا تَعْبُدُونَ إِلا اللَّهَ ، لا تعبدوا إلا الله - على وجه النهي من الله لهم عن عبادة غيره - كان حسنا صوابا. وقد ذكر أن ذلك كذلك في قراءة أبي بن كعب. وإنما حسن ذلك وجاز - لو كان مقروءا به - لأن أخذ الميثاق قول.
فكان معنى الكلام - لو كان مقروءا كذلك- : وإذ قلنا لبني إسرائيل: لا تعبدوا إلا الله, كما قال جل ثناؤه في موضع آخر: وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ [ البقرة: 63 ] . فلما كان حسنا وضع الأمر والنهي في موضع: لا تَعْبُدُونَ إِلا اللَّهَ ، عطف بقوله: ( وقولوا للناس حسنا ) ، على موضع لا تَعْبُدُونَ ، وإن كان مخالفا كل واحد منهما معناه معنى ما فيه, لما وصفنا من جواز وضع الخطاب بالأمر والنهي موضع لا تَعْبُدُونَ . فكأنه قيل: وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدوا إلا الله, وقولوا للناس حسنا. وهو نظير ما قدمنا البيان عنه: من أن العرب تبتدئ الكلام أحيانا على وجه الخبر عن الغائب في موضع الحكاية لما أخبرت عنه, ثم تعود إلى الخبر على وجه الخطاب؛ وتبتدئ أحيانا على وجه الخطاب، ثم تعود إلى الإخبار على وجه الخبر عن الغائب، لما في الحكاية من المعنيين، كما قال الشاعر:
أســيئي بنـا أو أحسـني لا ملومـة لدينـــا ولا مَقْلِيَّـــةً إن تَقَلَّــت
يعني: تقليت.
وأما « الحسن » فإن القَرَأَة اختلفت في قراءته. فقرأته عامة قَرَأَة الكوفة غير عاصم: ( وقولوا للناس حَسَنا ) بفتح الحاء والسين. وقرأته عامة قراء المدينة: ( حُسْنا ) بضم الحاء وتسكين السين. وقد روي عن بعض القَرَأَة أنه كان يقرأ: « وقولوا للناس حُسْنَى » على مثال « فُعلى » .
واختلف أهل العربية في فرق ما بين معنى قوله: « حُسْنا » و « حَسَنا » . فقال بعض البصريين: هو على أحد وجهين: إما أن يكون يراد بـ « الحَسَن » « الحُسن » وكلاهما لغة، كما يقال: « البُخل و البَخَل » ، وإما أن يكون جعل « الحُسن » هو « الحَسن » في التشبيه. وذلك أن الحُسن « مصدر » و « الحَسن » هو الشيء الحسن. ويكون ذلك حينئذ كقولك: « إنما أنت أكل وشرب » ، وكما قال الشاعر:
وخــيل قــد دلفــت لهـا بخـيل تحيـــة بينهـــم ضـــرب وجــيع
فجعل « التحية » ضربا.
وقال آخر: بل « الحُسن » هو الاسم العام الجامع جميع معاني الحسن. و « الحسن » هو البعض من معاني « الحُسن » . قال: ولذلك قال جل ثناؤه إذ أوصى بالوالدين: وَوَصَّيْنَا الإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا [ العنكبوت: 8 ] يعني بذلك أنه وصاه فيهما بجميع معاني الحُسن, وأمر في سائر الناس ببعض الذي أمره به في والديه، فقال: ( وقولوا للناس حسنا ) ، يعني بذلك بعض معاني الحُسن.
قال أبو جعفر: والذي قاله هذا القائل في معنى « الحسن » بضم الحاء وسكون السين، غير بعيد من الصواب, وأنه اسم لنوعه الذي سمي به. وأما « الحسن » فإنه صفة وقعت لما وصف به, وذلك يقع بخاص. وإذا كان الأمر كذلك, فالصواب من القراءة في قوله: ( وقولوا للناس حَسنا ) ، لأن القوم إنما أمروا في هذا العهد الذي قيل لهم: « وقولوا للناس » باستعمال الحَسن من القول، دون سائر معاني الحسن الذي يكون بغير القول. وذلك نعت لخاص من معاني الحُسن، وهو القول. فلذلك اخترت قراءته بفتح الحاء والسين, على قراءته بضم الحاء وسكون السين.
وأما الذي قرأ ذلك: ( وقولوا للناس حسنى ) ، فإنه خالف بقراءته إياه كذلك، قراءة أهل الإسلام. وكفى شاهدا على خطأ القراءة بها كذلك، خروجها من قراءة أهل الإسلام، لو لم يكن على خطئها شاهد غيره. فكيف وهي مع ذلك خارجة من المعروف من كلام العرب؟ وذلك أن العرب لا تكاد أن تتكلم بـ « فعلى » « وأفعل » إلا بالألف واللام أو بالإضافة. لا يقال: « جاءني أحسن » ، حتى يقولوا: « الأحسن » . ولا يقال: « أجمل » ، حتى يقولوا، « الأجمل » . وذلك أن « الأفعل والفعلى » ، لا يكادان يوجدان صفة إلا لمعهود معروف, كما تقول: بل أخوك الأحسن - وبل أختك الحسنى . وغير جائز أن يقال: امرأة حسنى, ورجل أحسن.
وأما تأويل القول الحسن الذي أمر الله به الذين وصف أمرهم من بني إسرائيل في هذه الآية، أن يقولوه للناس, فهو ما:-
حدثنا به أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن عباس في قوله: ( وقولوا للناس حسنا ) ، أمرهم أيضا بعد هذا الخلق: أن يقولوا للناس حسنا: أن يأمروا بـ « لا إله إلا الله » من لم يقلها ورغب عنها، حتى يقولوها كما قالوها, فإن ذلك قربة من الله جل ثناؤه. وقال الحسن أيضا، لين القول، من الأدب الحسن الجميل والخلق الكريم, وهو مما ارتضاه الله وأحبه.
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر, عن الربيع, عن أبي العالية: ( وقولوا للناس حسنا ) ، قال، قولوا للناس معروفا.
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا حجاج, عن ابن جريج: ( وقولوا للناس حسنا ) ، قال: صدقا في شأن محمد صلى الله عليه وسلم.
وحدثت عن يزيد بن هارون قال، سمعت سفيان الثوري يقول في قوله: ( وقولوا للناس حسنا ) ، قال: مروهم بالمعروف, وانهوهم عن المنكر.
حدثني هارون بن إدريس الأصم قال، حدثنا عبد الرحمن بن محمد المحاربي قال، حدثنا عبد الملك بن أبي سليمان قال، سألت عطاء بن أبي رباح, عن قول الله جل ثناؤه: ( وقولوا للناس حسنا ) ، قال: من لقيت من الناس فقل له حسنا من القول. قال: وسألت أبا جعفر, فقال مثل ذلك.
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا القاسم قال، أخبرنا عبد الملك, عن أبي جعفر وعطاء بن أبي رباح في قوله: ( وقولوا للناس حسنا ) ، قال: للناس كلهم.
حدثني يعقوب قال، حدثنا هشيم قال، أخبرنا عبد الملك, عن عطاء مثله.

القول في تأويل قوله تعالى : وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ
قال أبو جعفر: يعني بقوله: ( وأقيموا الصلاة ) ، أدوها بحقوقها الواجبة عليكم فيها * كما:-
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن مسعود قال: ( وأقيموا الصلاة ) ، هذه و « إقامة الصلاة » تمام الركوع والسجود والتلاوة والخشوع، والإقبال عليها فيها.

القول في تأويل قوله تعالى : وَآتُوا الزَّكَاةَ
قال أبو جعفر: قد بينا فيما مضى قبل، معنى « الزكاة » وما أصلها.
وأما الزكاة التي كان الله أمر بها بني إسرائيل الذين ذكر أمرهم في هذه الآية, فهي ما:-
حدثنا به أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك, عن ابن عباس: ( وآتوا الزكاة ) ، قال: إيتاء الزكاة، ما كان الله فرض عليهم في أموالهم من الزكاة, وهي سنة كانت لهم غير سنة محمد صلى الله عليه وسلم. كانت زكاة أموالهم قربانا تهبط إليه نار فتحملها, فكان ذلك تقبله. ومن لم تفعل النار به ذلك كان غير متقبل، وكان الذي قرب من مكسب لا يحل: من ظلم أو غشم, أو أخذ بغير ما أمره الله به وبينه له.
حدثني المثنى قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية بن صالح, عن علي بن أبي طلحة, عن ابن عباس: ( وآتوا الزكاة ) ، يعني « بالزكاة » : طاعة الله والإخلاص.

القول في تأويل قوله تعالى : ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلا قَلِيلا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ ( 83 )
قال أبو جعفر: وهذا خبر من الله جل ثناؤه عن يهود بني إسرائيل، أنهم نكثوا عهده ونقضوا ميثاقه, بعدما أخذ الله ميثاقهم على الوفاء له، بأن لا يعبدوا غيره, وأن يحسنوا إلى الآباء والأمهات, ويصلوا الأرحام, ويتعطفوا على الأيتام, ويؤدوا حقوق أهل المسكنة إليهم, ويأمروا عباد الله بما أمرهم الله به ويحثوهم على طاعته, ويقيموا الصلاة بحدودها وفرائضها, ويؤتوا زكاة أموالهم - فخالفوا أمره في ذلك كله, وتولوا عنه معرضين, إلا من عصمه الله منهم، فوفى لله بعهده وميثاقه، كما:-
حدثنا أبو كريب قال، حدثنا عثمان بن سعيد, عن بشر بن عمارة, عن أبي روق, عن الضحاك عن ابن عباس قال: لما فرض الله جل وعز عليهم - يعني: على هؤلاء الذين وصف الله أمرهم في كتابه من بني إسرائيل - هذا الذي ذكر أنه أخذ ميثاقهم به, أعرضوا عنه استثقالا له وكراهية, وطلبوا ما خف عليهم إلا قليلا منهم, وهم الذين استثنى الله فقال: ( ثم توليتم ) ، يقول: أعرضتم عن طاعتي، ( إلا قليلا منكم ) ، قال: القليل الذين اخترتهم لطاعتي, وسيحل عقابي بمن تولى وأعرض عنها يقول: تركها استخفافا بها. .
حدثنا ابن حميد قال، حدثنا سلمة قال، حدثنا ابن إسحاق قال، حدثني محمد بن أبي محمد, عن سعيد بن جبير، أو عن عكرمة, عن ابن عباس: ( ثم توليتم إلا قليلا منكم وأنتم معرضون ) ، أي تركتم ذلك كله.
وقال بعضهم: عنى الله جل ثناؤه بقوله: ( وأنتم معرضون ) ، اليهود الذين كانوا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم, وعنى بسائر الآية أسلافهم. كأنه ذهب إلى أن معنى الكلام: ( ثم توليتم إلا قليلا منكم ) : ثم تولى سلفكم إلا قليلا منهم, ولكنه جعل خطابا لبقايا نسلهم - على ما ذكرناه فيما مضى قبل- ثم قال: وأنتم يا معشر بقاياهم معرضون أيضا عن الميثاق الذي أخذ عليكم بذلك، وتاركوه ترك أوائلكم.
وقال آخرون: بل قوله: ( ثم توليتم إلا قليلا منكم وأنتم معرضون ) ، خطاب لمن كان بين ظهراني مهاجر رسول الله صلى الله عليه وسلم من يهود بني إسرائيل, وذم لهم بنقضهم الميثاق الذي أخذ عليهم في التوراة، وتبديلهم أمر الله، وركوبهم معاصيه.