Πες στην ερμηνεία λέει: Όπως μας έφερε αυτό το χωριό
Και «Village» - το οποίο του έδωσε εντολή από το Θεό για να εισάγετε τον κύριο όγκο των επαίνων, Viokloa συμπεριλαμβανομένων και γυναικών, όπως θέλουν - όπως μας είπε: Ιερουσαλήμ.
* Σύμφωνα με αυτή την ιστορία:
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Yahya, Abdul Razak μας μας είπε Moamer για Qatada λέει: ( Εισάγετε το χωριό), είπε: Ιερουσαλήμ.
Musa Μπιν Harun μου είπε μου είπε Amr bin Hamad είπε, Πείτε μας Asbat, η Sudai: ( Όπως μας έφεραν από το χωριό) Το χωριό, το χωριό της Ιερουσαλήμ.
Συμβεί στο Ben Ammar Hassan Abdullah μας είπε Μπιν Βοήθεια Jaafar, ο πατέρας της την άνοιξη: ( Όπως μας έφερε αυτό το χωριό), που είναι η Ιερουσαλήμ.
Yunus μου είπαν ότι μας είπε ο γιος της δωρεάς, είπε: Τον ρώτησα - εννοώ, ο γιος του Zaid - όπως λένε: ( Εισάγετε το χωριό, όπου θα φάτε) δήλωσε: η Ιεριχώ, η οποία είναι κοντά στην Ιερουσαλήμ.

Πες στην ερμηνεία λέει: Φάτε τους, όπως σας αρέσει και γυναικών
Θέλω να πω το εξής: Τρώτε του χωριού, όπου θα ζουν Hennia σειρά ΧΩΡΙΣ βάρος. Έχουμε την έννοια «Allergd» με το παρελθόν μας, και έχουμε και τους ανθρώπους της ερμηνείας του.
Αναφέρει ότι κατά την ερμηνεία του τμήματος και ήταν κατάκοιτος
Το «Τίτλος», το οποίο διέταξε την είσοδο τους έγιναν, ήταν δήλωσε: Είναι χρέος τμήμα της Ιερουσαλήμ.
Δήλωσε ότι:
Me Z Albahli Muhammad ibn Amr είπε, Abu Asim μας είπε, ο Ιησούς μας είπε, από Ibn Abi Njih από Mujahid: ( Εισάγετε την πόρτα εξαπλώνω) είπε: Ο απερχόμενος, ως θέμα Iilia, από την Ιερουσαλήμ.
Muthana μου είπε, είπε, Αμπού Hudhayfah είπε σε εμάς, μας είπε Brownies, από Ibn Abi Njih την Mujahed έτσι.
Musa Μπιν Harun μου είπε, είπε, του είπε Amr Ibn Al-Hammad, δήλωσε: Πείτε μας Asbat, το Sudai: ( Εισάγετε τη θύρα και εξαπλώνω), Μέρος Fbab τμήματα της Ιερουσαλήμ.
Mohammed bin Saad μου είπε μου είπε, είπε ο πατέρας μου, μου είπε ο θείος μου μου είπε ο πατέρας μου, από τον πατέρα του, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Εισάγετε τη θύρα και εξαπλώνω) ότι μια από τις πύλες της Ιερουσαλήμ, που λέγεται η πόρτα της ταπεινότητας. Το ρητό: ( Εξαπλώνω), ο γιος του Αμπάς ήταν μια αίσθηση Itoolh Alrkaa.
Muhammad ibn Μπασάρ μου είπε μας είπε ο ίδιος είπε Zubairi Αμπού Αχμέτ, μας είπε Sufian, η Aloamc, ο Amr Almnhal Μπιν Μπιν Σαΐντ για την Jubayr, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Εισάγετε την πόρτα εξαπλώνω), δήλωσε: Rkaaa ένα μικρό τμήμα της.
Πείτε μας Zubrkan bin Al-Hassan είπε, του Αμπού Οσάμα είπε, η Sufyaan για Aloamc, η Almnhal, Sayeed, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Εισάγετε την πόρτα εξαπλώνω), δήλωσε: Rkaaa διέταξε να εισέλθουν.
Abu Jaafar είπε: και την προέλευση των «Sijood» Sujud πλώρη για εκείνους που έχουν Mazma έτσι. Κάθε καμπύλη να μεγιστοποιήσετε, είναι κάτι «Sajid». Και από τα λόγια του ποιητή:
Χαμένος στη συλλογή Albelk Hjrath θεωρεί τον εξαπλώνω τρούφες μπορούν να βεβαιώσουν ότι τα κίνητρα
Εννοώ, λέγοντας: «Εξαπλώνω» humbled θέμα. Είναι νύχτα τυφλή πω ότι Bani Qais Μπιν Talbp:
Που κυμαίνονται από προσευχές Alumblyk Sjoda ενίοτε και μερικές φορές Jwara
Αυτή είναι η ερμηνεία του Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Εξαπλώνω) Rkaaa, διότι γονατίζων καμπύλη, αν και η καμπυλότητα Alsagd το μεγαλύτερο μέρος της.

Πες στην ερμηνεία λέει: Πες μου με ταπεινότητα και να
Ερμηνεύστε όπως λέει: ( Ταπεινοφροσύνη), κάνετε, να πω ότι: «Ο Θεός να σας αμαρτίες Ihtha είναι η ταπείνωση», όπως η αποστασία, η ένταση και η διάρκεια της και που επεκτείνεται.
Και οι άνθρωποι των διαφορετικών ερμηνειών στην ερμηνεία. Ορισμένοι από αυτούς είπε ότι έχουμε πει σχετικά με αυτό.
Δήλωσε ότι:
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Yahya, Abdul Razak είπε, Πείτε μας, πείτε μας Moamer: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), είπε: Al-Hasan, Qatada: Aahtt οποιαδήποτε από τις αμαρτίες μας.
Younis είπε σε εμάς, να μας πει ο γιος της δωρεάς, είπε, «Ibn Al-Zaid: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), που καλύπτονται από τον Θεό και σας Znbugm Ktiitkm.
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Kassim, Hussein, μας είπε, μου είπε Hajjaj είπε, ο γιος του Γκρεγκ, Ibn Αμπάς δήλωσε τα εξής: ( Πες μου ταπεινοφροσύνη), δήλωσε: αποικοδομείται σας αμαρτίες σας.
Abu Kreb είπε σε εμάς, για εμάς, και Kia, η Sufyaan για Aloamc, η Almnhal Μπιν Amr Μπιν Σαΐντ για την Jubayr, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Ταπεινοφροσύνη), τη συγχώρεση.
Συμβεί στο Ben Ammar Hassan είπε, του είπε ο γιος του Abu Jafar, ο πατέρας του, όπως λέει για την άνοιξη: ( Ταπεινοφροσύνη), είπε: έχετε υποβαθμίσει αμαρτίες σας.
Τι μας είπε ο ίδιος, μας είπε Χουσεΐν είπε, μου είπε Hajjaj, γιος Greg είπε, μου είπε να πω στον διαγωνισμό: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), είπε: Ακούσαμε ότι: υποβαθμίζει τις αμαρτίες τους.
Άλλα είπε: την έννοια του παρόντος: Say «Δεν υπάρχει θεός, αλλά ο Θεός», και αν έχουν την έννοια ότι: Πες μου που σας αποικοδομείται αμαρτίες σας, που λέει "Δεν υπάρχει θεός, αλλά Αλλάχ.
Δήλωσε ότι:
Μου είπε ο Muthanna Saad Ibrahim bin bin Abdullah bin Abdel Hakam Hafs al-MASRI είπε Ben Omar μας είπε, μας είπε Hakam Μπιν εμφανίζεται στην Akrama: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), είπε: Πες μου, «Δεν υπάρχει θεός, αλλά Αλλάχ».
Άλλα είπε την έννοια αυτών των λέξεων Akrama, αλλά έκανε την δήλωση διέταξε Bqilh: συγχώρεση.
Δήλωσε ότι:
Πείτε μας Zubrkan bin Al-Hassan, Αμπού Οσάμα μας είπε, από Sufyan, από Aloamc, η Almnhal, ο Bin Saeed Jubair, από Ibn Αμπάς: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), δήλωσε: Istghafroa να καταδικαστεί.
Άλλοι λένε για Akrama είπε, αλλά είπε: η δήλωση που διέταξε να πω, είναι να πούμε: Αυτό είναι σωστό, όπως είχε πει σε σας.
Δήλωσε ότι:
Σημειώθηκε στις Almndjab είπε, Πείτε μας ανθρώπων, από Abu αποπατώ για Aldhak, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), είπε: Πες μου αυτό είναι σωστό, όπως είχε πει σε σας.
Και διαφορετικούς ανθρώπους στην αραβική νόημα για τον «Κατεστημένοι».
Basra είπε κάποια Nhoii: αυξήθηκε «Κατεστημένοι» έννοια «Πες» Ας σας ταπεινοφροσύνη για αμαρτίες μας, και να πει στον άνδρα: Samak.
Οι άλλοι είναι: είναι ο λόγος του Θεού ότι Icoloha τους, και την επιβολή των Qilha αυτά.
Είπε ορισμένα Nhoii Alkoviin: αυξήθηκε «Κατεστημένοι» συνείδηση «Αυτό», όταν αυτή είπε: Πείτε: «Αυτό» ταπεινότητα.
Οι άλλοι είναι: αρχειοθετείται με ήσυχη συνείδηση σημαίνει πολύ περισσότερα, αν, όπως είπε: Πες μου τι είναι με ταπεινοφροσύνη, για να κάνουν «Ταπεινότητα» ώρα για μια νέα ιστορία «Τι».
Abu Jaafar δήλωσε: που είναι το πιο κοντινό έχω να διορθώσει, όπως και το βιβλίο Zahir: να είναι η άρση των «Ταπεινότητα» Νέα διαγράφεται η πρόθεση ήταν αποδεικνύεται η κατά τα φαινόμενα, αφήγηση, την οποία άρχισε την πόρτα, κατάκοιτος με ταπεινοφροσύνη, αρκετά από αυτό το εξευγενισμένο προφορά, όπως αποδεικνύεται από το άκρο της λήψης, η οποία λέει: Εισάγετε τη θύρα και εξαπλώνω, όπως το μεγαλύτερο μέρος του επαίνου: και κανένα έθνος δεν είπε, περιλαμβανομένων λαϊκών Tazon Ο Θεός Mhlkhm ή σοβαρή τιμωρία Mazbhm Λυπούμαστε να σας πω Λόρδος [ Θεσμικά όργανα: 164], σημαίνει: Συγγνώμη Moaztna να σας Λόρδο. Γι 'αυτό ερμηνεύει όπως λέει: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), εννοώ το εξής: Όπως μας έφερε αυτό το χωριό, και έφερε την πόρτα, μπρούντζος, και να πω: ότι θα τεθούν τα εξαπλώνω με ταπεινότητα για τις αμαρτίες μας. Αυτό γίνεται για να ερμηνεύσει την άνοιξη του Μπιν Anas και Greg γιος της και ο γιος του Zaid, που αναφέραμε παραπάνω.
Obojl δήλωσε τα εξής: Όσον αφορά την ερμηνεία των λέξεων Akrama, η ανάγνωση θα πρέπει να είναι σε αραιό «Ταπεινότητα», διότι οι άνθρωποι είχαν διαταχθεί να πω: «Δεν υπάρχει θεός, αλλά Αλλάχ», ή να πω: «Nstghafr Θεού», είχε πει σ 'αυτά: Πείτε μου αυτό είναι, P «Πες» και στη συνέχεια, η πραγματικότητα «Κατεστημένοι», επειδή «Κατεστημένοι» Akrama πω - είναι να πούμε «Δεν υπάρχει θεός, αλλά ο Θεός», και αν είναι να πω «Δεν υπάρχει θεός, αλλά Αλλάχ», ας πούμε και την πραγματικότητα, όπως και αν ένας άνθρωπος είναι άνθρωπος με καλά λόγια που του είπε: «Πες καλή» μνημείο, το οποίο δεν είχε δικαίωμα να του πω: «Πες καλό», μόνο οι πολύ Acetkrah.
Σε μια συναίνεση για να αυξήσουν την ανάγνωση «Κατεστημένοι» σαφή δήλωση για το αντίθετο Akrama ερμηνεία για το τι να πω: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη). Εκτός του ότι, λόγω της ερμηνείας του καλού και Roenah Qutaadah λέγοντας: ( Πες μου και την ταπεινοφροσύνη), θα πρέπει να διαβάζονται «Ταπεινότητα» μνημείο. Λόγω των Αράβων - όταν τεθεί πόρων αλλού πράξεις, πράξεις και αποδυναμωθεί - να εγκαταστήσει τις πηγές. Όπως είπε ο ποιητής:
Annihilated από τον Σύνδεσμο των ξίφη και οι μητέρες ήταν σημαντικό Camia
Kcol και ότι για τους άνδρες: «Ακρόαση και υπακούοντας» έννοια: Ακούω και εγώ να τηρείτε μου υπακοή, όπως το μεγαλύτερο μέρος των επαίνων: Θεός φυλάξοι [ Yusuf: 23] λέξεις: αναζητήσουν καταφύγιο στο Θεό.

Πες στην ερμηνεία λέει: Συγχωρέστε σας
Εννοώ, λέγοντας: ( Συγχωρέστε σας) Ntghamd έλεος σας αμαρτίες σας, και σας Nstrha, δεν υπάρχει καμία ποινή Nfdgm αυτή.
Και την προέλευση των «Aghaffr» κάλυψη και Ulster, κάθε κάλυψη είναι κάτι Gafarh. Ειπώθηκε ότι τα αυγά από σίδηρο που είναι ο επικεφαλής της Επιτροπής «Mghafr», διότι καλύπτει το κεφάλι και Tjnh. Και όπως και το «Περικαλύπτω το σπαθί», η οποία Ngmayor Voarah. Ως εκ τούτου, ήταν το χνούδι φόρεμα: «Ghafrp», για την κάλυψη της φόρεμα, και γύρω από τη μεταξύ θεατή και να το εξετάσει. Και από τα λόγια του Μπεν AUPS πέτρα:
Υπάρχει Oattab ξάδελφος ήταν άγνοια του άγνοια και συγχωρήστε εάν Ojhla
Θα σήμαινε: και συγχωρήστε την άγνοια: την άγνοια Bhelmi Esther του.

Πες στην ερμηνεία λέει: Αμαρτίες σας
Και «Αμαρτήματα» συλλογής «Γράφει» διαφορετικά προϊόντα, όπως «Almtaya» συλλογής «Ride», και την βιαιότητα της συλλογής των στρωμάτων. Αλλά αφήνουν τη συλλογή «Αμαρτήματα» Balhmz, επειδή η αριστερά στο Alhmz «Sin» περισσότερα Alhmz, η οποία συνδυάζει την «Αμαρτήματα», ότι η μη Ahdtha Manmozp. Είχα «Αμαρτήματα» της ομάδας «Sin» Balhmz: Ktaii ήταν να πει τέτοια φυλή, φυλές, και τα φύλλα της εφημερίδας. Συγκεντρώθηκαν «Sin» Μπαλτά, αναφέρθηκε Vehmz «Ktiiat». Και «Sin» Fielp, από «Kti ανδρών Ikto λάθος», και αν αλλάξει γνώμη για ένα θέμα του δικαιώματος. Και από τα λόγια του ποιητή:
Οι μετανάστες Tknfah ηλικία, είχε ένα λάθος και Khapa
Μέσα: Odila το δικαίωμα και την αμαρτία.
Λέγοντας ότι η ερμηνεία της έννοιας και θα αυξήσουμε τα καλά-doers ( 58)
Η ερμηνεία για το τι, το γιο του Roy Αμπάς, που είναι: --
Πείτε μας τη παρονομαστή Χασάν Μπιν είπε, Χουσεΐν είπε σε εμάς, μου είπαν Hajjaj είπε, ο γιος του Γκρεγκ, Ibn Αμπάς δήλωσε τα εξής: ( Θα αυξήσουμε τα καλά-doers), ο οποίος βελτιώθηκε Ihsanh σας αυξάνεται, και ήταν λάθος του συγχωρήσουν την αμαρτία.
Vtooil στίχο: Σε αυτό το χωριό, θα σας έφερε το αποδεκτό από όλα τα καλά πράγματα, θα επεκταθεί και χωρίς το βάρος? Εισάγετε τη θύρα και κατάκοιτος, και λένε: Sjodna την ταπεινοφροσύνη του Κυρίου τον Θεό για αμαρτίες μας υποβαθμίζει από αμαρτίες μας, τις αμαρτίες των ενόχων Ntghamd σας Venstrha σας, και τον άφησε πέθαναν κάτω, Θα αυξηθούν και να βελτιωθούν σας - για να έχουν το πάνω Ihassanna - φιλανθρωπία. Πες τότε επαινέσω το Θεό για τη μεγάλη Jhalthm, κακή υπακοή τους Lord, και την ικανοποίησή της για την εξέγερση, και περιφρονούν Brzle, με μεγάλη Alaa έχουν το Θεό, και διερωτάται για τις εντολές και να τις δείτε μέσω, ώστε τα παιδιά που Khotaboa επιπληκτικώς αυτούς τους στίχους, και ο καθηγητής και αν είναι πάνω από το Μάιο Tkvebhm Muhammad Αλλάχ ευλογήσει και η ειρήνη είναι προς αυτόν, και Jehadeh Nbute, με μεγάλη Ehsanullah Bembosh συμπεριλαμβανομένων αυτών, αποδεικνύεται και τα θαύματα του χεριού μεταξύ τα επιχειρήματα Ozaarham - Koslavhm που έχουν αυτό που περιγράφεται, θα κοπεί Onabahm σε αυτούς τους στίχους, είπε ο κύριος όγκος των επαίνους: Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος, είναι η λέξη που είπε σε αυτούς: Θα αποσταλεί τόσο σε εκείνους που θίγονται Rdza πέφτουν από τον ουρανό.

Πες στην ερμηνεία λέει: Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος, είναι η λέξη που είπε σε αυτούς:
Ερμηνεύστε όπως λέει: ( Αντί της), δεν είναι. Σημαίνει λέγοντας: ( Όποιος έκανε λάθος), ο οποίος έκανε ό, τι δεν πρέπει να κάνουν. Σημαίνει λέγοντας: ( Η λέξη που αναφέρεται σε αυτά), που άλλαξε τη λέξη που διέταξε να πω, θα πει το αντίθετο. Αυτό είναι το διακόπτη και την αλλαγή, η οποία ήταν από αυτούς. Ήταν η πρόκληση - η οποία διέταξε να πω να πω - δηλαδή, είναι: --
Πες μας από Hassan Ben Yahia είπε, Abdel-Razek μας μας είπε περίπου Muammar Μπιν Χαμάμ αφύπνιση, άκουσε τον πατέρα πω Hurayrah: Ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ Μάιος ευλογεί τον Αλλάχ και του χορηγήσει σωτηρία: Ο Θεός είπε στα παιδιά του Ισραήλ: «Ή σαίτα με ταπεινότητα συγχωρήσω σας αμαρτίες», Fbdloa άρχισε την πόρτα και να προχωρήσουμε Ostaham, και είπε: δισκία στο τελετουργικό.
Hamid είπε ο γιος μας είπε, μας είπε η ασφάλεια και η Mujahid είπε ότι bin Ali Mohammed bin Ishaq μας είπε, ο Μπιν Kisan Saleh, προς όφελος της αδελφοποίησης ταπεινά, από Abu Hurayrah, ο προφήτης της ειρήνης να είναι προς αυτόν είπε: --
Υπήρξε Mohammad Mulla Mohammad ibn Abi Zaid Bin Thabet, Saeed Bin Jubair ή Akrama, από Ibn Αμπάς ότι ο προφήτης της ειρήνης να είναι προς αυτόν είπε: άρχισε την πόρτα - η οποία είχε τον διέταξε να εξαπλώνω να εισέλθουν - Ostaham προχωρήσουμε, λένε: το σιτάρι στην τελετουργία .
Και μου είπε Mohammed bin Abdullah Maharpi μας είπε Αμπντουλάχ Μπιν Μουμπάρακ, σχετικά με την Muammar Hammam, από Abu Hurayrah, ο προφήτης της ειρήνης να είναι προς αυτόν λέγοντας: ταπεινοφροσύνη, είπε: Είπαν ότι άλλαξε: οι σπόροι.
Πες μας το γιο Μπασάρ είπε, είπε-του Abdul Rahman bin Mahdi είπε Sufian μας είπε, η Sudai, ήταν ότι η αφήγηση του Αμπού Sa'eed, από Abu Alknud, Αμπντουλάχ: ( Ή με ταπεινοφροσύνη σαίτα) δήλωσε τα εξής: την τελετουργία της κόκκινο σιτάρι. Ubayy Θεού: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Πείτε μας Muhammad ibn Μπασάρ είπε, Πείτε μας Zubairi είπε Αμπού Αχμέτ, μας είπε Sufian, η Aloamc, ο Amr Almnhal Μπιν Μπιν Σαΐντ για την Jubayr, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Εισάγετε την πόρτα εξαπλώνω) δήλωσε: Rkuaa - από ένα μικρό τμήμα, από την είσοδο Fjalo Ostaham και να πω: το σιτάρι. Αυτό είναι αυτονόητο: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Πείτε μας Zubrkan bin Al-Hassan είπε, του Αμπού Οσάμα είπε, η Sufyaan για Aloamc, η Almnhal, Sayeed, από Ibn Αμπάς δήλωσε: Rkaaa διέταξε να εισέλθουν και να πω: με ταπεινοφροσύνη. Διέταξε ότι Istghafroa, είπε: Fjalo Ostaham πριν την εισαγωγή τους στη μικρή πόρτα και να πω: σιτάρι - γελοιοποίηση. Αυτό είναι αυτονόητο: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Πείτε μας Hassan Ben Yahia είπε, Abdel-Razek μας μας είπε Moamer για Qatada και καλή: ( Εισάγετε την πόρτα εξαπλώνω) δήλωσε, ωστόσο, τέθηκε ο φορέας που διέταξε, Vdechloha Metzhvin να Oorakem, άλλαξε και η λέξη που είπε σε αυτούς, είπαν στον κόκκους της τελετουργίας.
Μου είπε ο Mohammed bin Amr Z Albahli. Μας είπε Abu Asim, είπε: Πείτε μας για Issa Ibn Abi Njih, η Mujahid, δήλωσε: Musa είναι ο μπρούντζος να εισέλθουν στην πόρτα και να πω: με ταπεινότητα και να Twti εξαπλώνω τους πριν από την πόρτα, δεν εξαπλώνω πριν, και άρχισε την Odbarhm, και είπε: σιτάρι.
Muthana μου είπε, είπε, Αμπού Hudhayfah είπε σε εμάς, μας είπε Brownies, από Ibn Abi Njih, η Mujahid δήλωσε: Musa είναι οι άνθρωποί του να εισέλθουν στο τζαμί και να πω: με ταπεινοφροσύνη. Twti και να μειώσει την πόρτα για να το κεφάλι τους και δεν εξαπλώνω ίδιοι πριν από την εισαγωγή στον Ostahm στο βουνό - ένα βουνό που έχει επιδείξει ο Λόρδος - και είπε: σιτάρι. Αυτός ο διακόπτης, το οποίο το Παντοδύναμος Αλλάχ είπε: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Moussa μου είπε ο Ben Aaron Hamdani [ Μου είπε Amr ibn Hammad είπε, Πείτε μας Asbat, η Sudai, μόλις Hamdani], από Ibn Μασούντ δήλωσε: «Είπαν: «Hty Smqa σας Azibp Hzba», η οποία είναι στα αραβικά: κόκκου του σίτου κόκκινο τρυπιέται από μαύρο τελετουργικό. Αυτό είναι αυτονόητο: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Abu Kreb είπε σε εμάς, για εμάς, και Kia, η Sufyaan για Aloamc, η Almnhal, από Sa'eed ibn Jubayr, από Ibn Αμπάς: Εισάγετε τη θύρα και εξαπλώνω, είπε: Ostahm Mqenai τέθηκε για το κεφάλι τους.
Πείτε μας Sufian Ben Kia είπε, ο πατέρας μου μας είπε περίπου Nadr Μπιν Udai, για Akrama: Εισάγετε τη θύρα και εξαπλώνω Mqenai άρχισε το κεφάλι τους - και ταπεινοφροσύνη, που λένε: την τελετουργία της κόκκινο σιτάρι. Αυτό είναι αυτονόητο: ( Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει ότι έχει).
Συμβεί στο Ben Ammar Hassan είπε, του είπε ο γιος του Abu Jafar, ο πατέρας του Anas bin άνοιξη: ή σαίτα και με ταπεινότητα, είπε: Ήταν η κατάπτωση μιας μάγουλο. Και ( Πες μου ταπεινοφροσύνη) αφήσετε σας αμαρτίες, είπαν: σιτάρι. Είπε ότι κάποια από αυτά: ένα δισκίο στο τελετουργικό, και αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει σε αυτές.
Younis και μου είπε έδωσε ο γιος μας είπε, είπε, "Ibn Al-Zeid: Σε σαίτα ή με την ταπεινοφροσύνη που καλύπτονται από τον Θεό και σας Znbugm Ktiiatkm, είπε: Fasthzeoa από - Εννοώ, Μωυσής - και είπε: Αυτό που μας θέλει να παίξει ο Μωυσής, ωστόσο, το παιχνίδι μας, με ταπεινοφροσύνη ταπεινοφροσύνη!! Οτιδήποτε με ταπεινότητα; Είπε ότι ορισμένοι από αυτούς σε κάποιο: σιτάρι.
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Kassim, Hussein μου είπε μου είπε για το γιο του Greg Hajjaj, Ibn Αμπάς δήλωσε τα εξής: Κατά την είσοδο, τους είπε: στο κόκκους της τελετουργίας.
Mohammed bin Saad μου είπε μου είπε ο πατέρας μου, Saad bin Mohammed bin Χασάν είπε, ο θείος μου μου είπε, από τον πατέρα του, από Ibn Αμπάς δήλωσε τα εξής: Όταν άρχισε η πόρτα είπε: δισκία στο τελετουργικό, «Fbdloa η λέξη που αναφέρεται σε αυτές».

Πες στην ερμηνεία λέει: Συνεπώς, θα σταλεί σε αυτούς που αδικούνται Rdza από τον ουρανό
Εννοώ, λέγοντας: ( Συνεπώς, θα σταλεί σε αυτούς που κάνουν λάθος), τι έκαναν σε αυτούς που δεν έχουν να κάνουν, ας πούμε, από την πρόκληση - που ο Θεός διέταξε να τους πω, Αλ - άλλα λόγια, η Masithm μαζί τους, και Barakoppem Nhahm Μάιο για βόλτα ( Rdza από τους ουρανούς για κακό).
Και «Alrdz» στη γλώσσα των Αράβων, την ταλαιπωρία, η οποία δεν είναι «Alrdz». Αυτό είναι Alrdz: pustulation, συμπεριλαμβανομένων Roy, που είπε ο προφήτης ειρήνη να του παρέχονται στην πανώλη, είπε: «Wrath ότι υπέστη βασανιστήρια από ορισμένα από αυτά τα έθνη πριν από εσάς».
Yunus μου είπε τα υψηλότερα bin Abdul είπε, έδωσε ο γιος μας μου είπε Younis, από Ibn Shihab είπε, μου είπε Amir Μπιν Saad bin Abi Waqas, Osama Bin Zaid, ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ Αλλάχ ευλογήσει τον Μάιο και είπε: «Αυτό είναι επώδυνη - ή dieback - οργή βασανίστηκαν πριν από εσάς, ορισμένα έθνη».
Και μου είπε Αμπού Shaybah ibn Abi Bakr Ibn Abi Shaybah είπε Ομάρ Μπιν Hafs μας είπε ότι μας είπε ο πατέρας μου, για ASSHAIBANI ο άνεμος Ubayda Μπιν, ο Μπιν Saad Amer δήλωσε: δει από τον Οσάμα Μπιν Saad Zaid bin Malik λέει: "Ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ Αλλάχ ευλογήσει τον Μάιο και Ειρήνη: Η Πανώλη των οργή αποκαλύφθηκε σε σας - ή τα παιδιά του Ισραήλ.
Με αυτήν την ερμηνεία στην οποία είπαμε το λαό της ερμηνείας.
Δήλωσε ότι:
Πείτε μας, δήλωσε ο Χασάν Μπιν Yahya, Abdul Razak είπε, Πείτε μας, πείτε μας Moamer για Qatada λένε: ( Rdza), δήλωσε: τιμωρία.
Muthana μου είπε, είπε, Adam Alasaglani είπε σε εμάς, μας είπε ο Abu Jaafar, την άνοιξη, ο πατέρας είπε υψηλό: ( Έτσι Στείλαμε σε εκείνους που θίγονται από τον ουρανό Rdza), είπε: Alrdz, οργή.
Yunus μου έδωσε ο γιος μας είπε, είπε, "Ibn Al-Zaid: Όπως έχει πει στα παιδιά του Ισραήλ: - είτε με σαίτα ταπεινοφροσύνη, αντί εκείνων που θίγονται τους είναι η λέξη που είπε σε αυτά - ο Θεός έστειλε πανώλης σε αυτά, Al, και ήταν ένας από αυτούς. Διαβάστε: ( Συνεπώς, θα σταλεί σε αυτούς που αδικούνται Rdza από τους ουρανούς για κακό), είπε: και τα παιδιά παρέμειναν Vvehm χάρη και λατρείας - που περιγράφονται στα παιδιά του Ισραήλ - και καλά, και όλοι οι γονείς πέθαναν, η πανώλης αποδεκάτισε.
Yunus μου έδωσε ο γιος μας είπε, είπε, "Ibn Al-Zaid: Aalrdz ταλαιπωρία. Τα πάντα στο Quran «Οργή», είναι μοιραίο.
Σημειώθηκε στις Almndjab είπε, Πείτε μας ανθρώπων, από Abu αποπατώ για Aldhak, από Ibn Αμπάς, λέγοντας: ( Rdza), δήλωσε τα εξής: τα πάντα στο βιβλίο του Θεού «Alrdz» μέσα από τα βασανιστήρια.
Θα αποδειχθεί ότι η ερμηνεία του «Alrdz» βάσανο. Και η αγωνία του Θεού επαίνους των διαφόρων αντικειμένων. Είχε πει ότι τον έπαινο του Θεού αποκάλυψε σε εκείνους που περιγράφονται Alrdz τους από τον ουρανό. Και ότι ήταν επιτρεπτό Taona, και το άλλο είναι επιτρεπτή. Δεν προφανή σημασία για το Κοράνι και τον προφήτη σχετικά με τις επιπτώσεις της εταιρείας, κάθε στοιχείο που ήταν.
Valswab πω ότι να πω, όπως ο Παντοδύναμος Αλλάχ είπε: Εμείς έτσι τους έστειλε από τον ουρανό Rdza Pfsaghm.
Ωστόσο, τείνει να αυτο-υγείας τι Μπιν Zeid, η Νέα αναφερθεί ότι το Messenger του Αλλάχ Αλλάχ ευλογήσει τον Μάιο και πες του την οργή της πανώλης, και ότι υπέστη βασανιστήρια από το λαό πριν από εμάς. Αν δεν το πω, ότι βεβαίως, όπως οι ειδήσεις του αγγελιοφόρος του Αλλάχ Αλλάχ ευλογήσει τον Μάιο και δεν σε δήλωση, κάθε έθνος που βασανίζονται έτσι. Οι άνθρωποι μπορούν να βασανίζονται από, που δεν περιλαμβάνεται στην περιγραφή του Θεού, όπως λέει: Αντί για αυτούς που κάνουν λάθος λέξη που είχε πει σε αυτές.

Πες στην ερμηνεία λέει: Αυτό που ήταν κακό-συκώτια ( 59)
Θα αποδειχθεί - και κατά το παρελθόν από το παρόν - ότι η έννοια του «Ακολασίας», έξω από το πράγμα.
Vtooil λέγοντας: ( Ποιο ήταν το κακό), όταν: έχουν την έξοδο, συμπεριλαμβανομένων υπακοή στον Θεό, έχουν προβλεφθεί από την Masith άλλως διαταχθεί.

Πες στην ερμηνεία λέει: Astsagy Μωυσή και τον λαό να αποφασίσει, θα πρέπει να πολλαπλασιάζεται εξερράγη Basak πέτρα Δώδεκα είδος ανθρώπων που είναι γνωστή κάθε Mcherbhm
Εννοώ, λέγοντας: ( Λαμβάνοντας Astsagy Μωυσή του λαού), και Astsagana Μωυσή στο λαό, ζητάμε τα συστημικά στο νερό. Είχε κυκλοφορήσει στην επίσημη είπε, στην ουσία, η οποία ζήτησε από Moussa, είπε ότι μιλούσε με την ένδειξη της εμφανούς έννοια της αριστεράς.
Όπως και να λένε: ( Basak καραντίνα κανόνα, πρέπει να πολλαπλασιάζεται αυτό εξερράγη Δώδεκα είδος), η οποία έχει γίνει με μακριά από την άποψη της προφανώς άφησαν. Αυτό είναι το νόημα των λέξεων: πέτρα κανόνα, πρέπει να πολλαπλασιάζεται Basak, Vdharbh, εξερράγη. فترك ذكر الخبر عن ضرب موسى الحجر , إذ كان فيما ذكر دلالة على المراد منه .
وكذلك قوله: ( قد علم كل أناس مشربهم ) ، إنما معناه: قد علم كل أناس منهم مشربهم . فترك ذكر « منهم » لدلالة الكلام عليه .
وقد دللنا فيما مضى على أن « أناس » جمع لا واحد له من لفظه، وأن « الإنسان » لو جمع على لفظه لقيل: أناسيّ وأناسية.
وقوم موسى هم بنو إسرائيل، الذين قص الله عز وجل قصصهم في هذه الآيات . وإنما استسقى لهم ربه الماء في الحال التي تاهوا فيها في التيه , كما:-
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع , عن سعيد بن أبي عروبة , عن قتادة قوله: ( وإذ استسقى موسى لقومه ) الآية قال، كان هذا إذْ هم في البرية اشتكوا إلى نبيهم الظمأ , فأمروا بحجر طوري - أي من الطور - أن يضربه موسى بعصاه . فكانوا يحملونه معهم , فإذا نـزلوا ضربه موسى بعصاه فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا , لكل سبط عين معلومة مستفيض ماؤها لهم .
حدثني تميم بن المنتصرقال، حدثنا يزيد بن هارون قال، حدثنا أصبغ بن زيد , عن القاسم بن أبي أيوب , عن سعيد بن جبير , عن ابن عباس قال: ذلك في التيه؛ ظلل عليهم الغمام , وأنـزل عليهم المن والسلوى , وجعل لهم ثيابا لا تبلى ولا تتسخ , وجُعل بين ظهرانيهم حجر مربع , وأمر موسى فضرب بعصاه الحجر , فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا في كل ناحية منه ثلاث عيون , لكل سبط عين ؛ ولا يرتحلون منقلة إلا وجدوا ذلك الحجر معهم بالمكان الذي كان به معهم في المنـزل الأول . .
حدثني عبد الكريم قال، أخبرنا إبراهيم بن بشار قال، حدثنا سفيان , عن أبي سعيد , عن عكرمة عن ابن عباس قال: ذلك في التيه . ضرب لهم موسى الحجر , فصار فيه اثنتا عشرة عينا من ماء , لكل سبط منهم عين يشربون منها .
وحدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد: ( فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا ) لكل سبط منهم عين . كل ذلك كان في تيههم حين تاهوا .
حدثنا القاسم بن الحسن قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج , عن ابن جريج , عن مجاهد قوله: ( وإذ استسقى موسى لقومه ) ، قال: خافوا الظمأ في تيههم حين تاهوا , فانفجر لهم الحجر اثنتي عشرة عينا ، ضربه موسى . قال ابن جريج: قال ابن عباس: « الأسباط » بنو يعقوب، كانوا اثني عشر رجلا كل واحد منهم ولد سبطا، أمة من الناس .
وحدثني يونس بن عبد الأعلى قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: استسقى لهم موسى في التيه , فسقوا في حجر مثل رأس الشاة، قال: يلقونه في جوانب الجوالَق إذا ارتحلوا , ويقرعه موسى بالعصا إذا نـزل , فتنفجر منه اثنتا عشرة عينا , لكل سبط منهم عين ، فكان بنو إسرائيل يشربون منه , حتى إذا كان الرحيل استمسكت العيون , وقيل به فألقى في جانب الجوالق . فإذا نـزل رمى به ، فقرعه بالعصا , فتفجرت عين من كل ناحية مثل البحر.
حدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثني أسباط , عن السدي قال: كان ذلك في التيه .
وأما قوله: ( قد علم كل أناس مشربهم ) ، فإنما أخبر الله عنهم بذلك. لأن معناهم - في الذي أخرج الله جل وعز لهم من الحجر، الذي وصف جل ذكره في هذه الآية صفته- من الشرب كان مخالفا معاني سائر الخلق فيما أخرج الله لهم من المياه من الجبال والأرضين، التي لا مالك لها سوى الله عز وجل . وذلك أن الله كان جعل لكل سبط من الأسباط الاثني عشر، عينا من الحجر الذي وصف صفته في هذه الآية، يشرب منها دون سائر الأسباط غيره، لا يدخل سبط منهم في شرب سبط غيره. وكان مع ذلك لكل عين من تلك العيون الاثنتي عشرة، موضع من الحجر قد عرفه السبط الذي منه شربه. فلذلك خص جل ثناؤه هؤلاء بالخبر عنهم: أن كل أناس منهم كانوا عالمين بمشربهم دون غيرهم من الناس . إذ كان غيرهم - في الماء الذي لا يملكه أحد- شركاء في منابعه ومسايله. وكان كل سبط من هؤلاء مفردا بشرب منبع من منابع الحجر - دون سائر منابعه - خاص لهم دون سائر الأسباط غيرهم. فلذلك خصوا بالخبر عنهم: أن كل أناس منهم قد علموا مشربهم.

القول في تأويل قوله تعالى : كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ
وهذا أيضا مما استغني بذكر ما هو ظاهر منه، عن ذكره ما ترك ذكره . وذلك أن تأويل الكلام: فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ، فضربه فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا , قد علم كل أناس مشربهم , فقيل لهم: كلوا واشربوا من رزق الله. أخبر الله جل ثناؤه أنه أمرهم بأكل ما رزقهم في التيه من المن والسلوى , وبشرب ما فجر لهم فيه من الماء من الحجر المتعاور، الذي لا قرار له في الأرض , ولا سبيل إليه [ إلا ] لمالكيه، يتدفق بعيون الماء، ويزخر بينابيع العذب الفرات، بقدرة ذي الجلال والإكرام .
ثم تقدم جل ذكره إليهم - مع إباحتهم ما أباح، وإنعامه بما أنعم به عليهم من العيش الهنيء - بالنهي عن السعي في الأرض فسادا , والعَثَا فيها استكبارا , فقال جل ثناؤه لهم: وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ .

القول في تأويل قوله تعالى : وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ ( 60 )
يعني بقوله: ( لا تعثوا ) لا تطغوا , ولا تسعوا في الأرض مفسدين . كما:-
حدثني به المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر , عن الربيع , عن أبي العالية: ( ولا تعثوا في الأرض مفسدين ) ، يقول: لا تسعوا في الأرض فسادا.
حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: ( ولا تعثوا في الأرض مفسدين ) لا تعث: لا تطغ .
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع قال، حدثنا سعيد , عن قتادة: ( ولا تعثوا في الأرض مفسدين ) ، أي لا تسيروا في الأرض مفسدين .
حدثت عن المنجاب قال، حدثنا بشر , عن أبي روق , عن الضحاك , عن ابن عباس: ( ولا تعثوا في الأرض مفسدين ) ، لا تسعوا في الأرض .
وأصل « العَثَا » شدة الإفساد , بل هو أشد الإفساد. يقال منه: « عَثِيَ فلان في الأرض » - إذا تجاوز في الإفساد إلى غايته- « يعثى عثا » مقصور , وللجماعة: هم يعثون . وفيه لغتان أخريان، إحداهما: « عثا يعثو عُثُوّا » . ومن قرأها بهذه اللغة , فإنه ينبغي له أن يضم الثاء من « يعثو » , ولا أعلم قارئا يقتدى بقراءته قرأ به. ومن نطق بهذه اللغة مخبرا عن نفسه قال: « عثوت أعثو » , ومن نطق باللغة الأولى قال: « عَثِيت أَعْثَى » .
والأخرى منهما: « عاث يعيث عيثا وعيوثا وعيثانا » , كل ذلك بمعنى واحد . ومن « العيث » قول رؤبة بن العجاج:
وعــاث فينــا مســتحل عـائث: مُصَـــدِّق أو تـــاجر مقــاعث
يعني بقوله: « عاث فينا » ، أفسد فينا.

القول في تأويل قوله تعالى : وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا
قد دللنا - فيما مضى قبل- على معنى « الصبر » وأنه كف النفس وحبسها عن الشيء. فإذ كان ذلك كذلك , فمعنى الآية إذا: واذكروا إذا قلتم - يا معشر بني إسرائيل- : لن نطيق حبس أنفسنا على طعام واحد - وذلك « الطعام الواحد » ، هو ما أخبر الله جل ثناؤه أنه أطعمهموه في تيههم، وهو « السلوى » في قول بعض أهل التأويل , وفي قول وهب بن منبه هو « الخبز النقي مع اللحم » - فاسأل لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من البقل والقثاء ، وما سمى الله مع ذلك، وذكر أنهم سألوه موسى .
وكان سبب مسألتهم موسى ذلك فيما بلغنا , ما: -
حدثنا به بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع قال، حدثنا سعيد , عن قتادة قوله: ( وإذ قلتم يا موسى لن نصبر على طعام واحد ) قال: كان القوم في البرية قد ظلل عليهم الغمام , وأنـزل عليهم المن والسلوى , فملوا ذلك , وذكروا عيشا كان لهم بمصر , فسألوه موسى . فقال الله تعالى: اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ .
حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر , عن قتادة في قوله: ( لن نصبر على طعام واحد ) ، قال: ملوا طعامهم , وذكروا عيشهم الذي كانوا فيه قبل ذلك , قالوا: ( ادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها ) الآية .
حدثني المثنى بن إبراهيم قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر , عن الربيع , عن أبي العالية في قوله: ( وإذ قلتم يا موسى لن نصبر على طعام واحد ) ، قال: كان طعامهم السلوى , وشرابهم المن , فسألوا ما ذكر , فقيل لهم: اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ .
قال أبو جعفر: وقال قتادة: إنهم لما قدموا الشام فقدوا أطعمتهم التي كانوا يأكلونها , فقالوا: ( ادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها ) ، وكانوا قد ظلل عليهم الغمام، وأنـزل عليهم المن والسلوى , فملوا ذلك , وذكروا عيشا كانوا فيه بمصر .
حدثني محمد بن عمرو قال، حدثنا أبو عاصم قال، حدثنا عيسى قال، سمعت ابن أبي نجيح في قوله عز وجل: ( لن نصبر على طعام واحد ) ، المن والسلوى , فاستبدلوا به البقل وما ذكر معه .
حدثني المثنى قال، حدثنا أبو حذيفة قال، حدثنا شبل , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد بمثله سواء .
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثنا حجاج , عن ابن جريج , عن مجاهد بمثله .
حدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثنا أسباط , عن السدي: أُعطوا في التيه ما أُعطوا , فملوا ذلك وقالوا: ( يا موسى لن نصبر على طعام واحد فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها ) .
حدثني يونس بن عبد الأعلى قال، أخبرنا ابن وهب قال، أنبأنا ابن زيد قال: كان طعام بني إسرائيل في التيه واحدا , وشرابهم واحدا. كان شرابهم عسلا ينـزل لهم من السماء يقال له المن , وطعامهم طير يقال له السلوى , يأكلون الطير ويشربون العسل , لم يكونوا يعرفون خبزا ولا غيره . فقالوا: « يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا » ، فقرأ حتى بلغ: اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ .
وإنما قال جل ذكره: ( يخرج لنا مما تنبت الأرض ) - ولم يذكر الذي سألوه أن يدعو ربه ليخرج لهم من الأرض , فيقول: قالوا ادع لنا ربك يخرج لنا كذا وكذا مما تنبته الأرض من بقلها وقثائها - لأن « من » تأتي بمعنى التبعيض لما بعدها , فاكتفي بها عن ذكر التبعيض , إذ كان معلوما بدخولها معنى ما أريد بالكلام الذي هي فيه. كقول القائل: أصبح اليوم عند فلان من الطعام « يريد شيئا منه. »
وقد قال بعضهم: « من » ههنا بمعنى الإلغاء والإسقاط . كأن معنى الكلام عنده: يخرج لنا ما تنبت الأرض من بقلها . واستشهد على ذلك بقول العرب: « ما رأيت من أحد » بمعنى: ما رأيت أحدا , وبقول الله: وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ [ البقرة: 271 ] ، وبقولهم: « قد كان من حديث , فخل عني حتى أذهب , يريدون: قد كان حديث . »
وقد أنكر من أهل العربية جماعة أن تكون « من » بمعنى الإلغاء في شيء من الكلام , وادعوا أن دخولها في كل موضع دخلت فيه، مؤذن أن المتكلم مريد لبعض ما أدخلت فيه لا جميعه , وأنها لا تدخل في موضع إلا لمعنى مفهوم .
فتأويل الكلام إذا - على ما وصفنا من أمر « من » - : فادع لنا ربك يخرج لنا بعض ما تنبت الأرض من بقلها وقثائها .
و « البقل » و « القثاء » و « العدس » و « البصل » , هو ما قد عرفه الناس بينهم من نبات الأرض وحبها .
وأما « الفوم » , فإن أهل التأويل اختلفوا فيه . فقال بعضهم: هو الحنطة والخبز.
ذكر من قال ذلك :
حدثنا محمد بن بشار قال، حدثنا أبو أحمد ومؤمل قالا حدثنا سفيان , عن ابن أبي نجيح , عن عطاء قال: الفوم:، الخبز .
حدثنا أحمد بن إسحاق قال، حدثنا أبو أحمد، حدثنا سفيان , عن ابن جريج , عن عطاء ومجاهد قوله: ( وفومها ) قالا خبزها .
حدثني زكريا بن يحيى بن أبي زائدة ومحمد بن عمرو قالا حدثنا أبو عاصم , عن عيسى بن ميمون , عن ابن أبي نجيح , عن مجاهد: ( وفومها ) ، قال: الخبز .
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد , عن سعيد , عن قتادة والحسن: الفوم، هو الحب الذي يختبزه الناس .
حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر , عن قتادة والحسن بمثله .
حدثني يعقوب بن إبراهيم قال، حدثنا هشيم قال، أخبرنا حصين , عن أبي مالك في قوله: ( وفومها ) قال: الحنطة .
حدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثنا أسباط بن نصر عن السدي: ( وفومها ) ، الحنطة.
حدثني المثنى قال، حدثنا عمرو بن عون قال، حدثنا هشيم , عن يونس , عن الحسن وحصين , عن أبي مالك في قوله: ( وفومها ) ، الحنطة.
حدثني المثنى قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر الرازي , عن قتادة قال: الفوم، الحب الذي يختبز الناس منه .
حدثني القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج , عن ابن جريج قال، قال لى عطاء بن أبي رياح قوله: ( وفومها ) ، قال: خبزها، قالها مجاهد .
حدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال لي ابن زيد: الفوم، الخبز.
حدثني يحيى بن عثمان السهمي قال، حدثنا عبد الله بن صالح قال، حدثني معاوية , عن علي بن أبي طلحة , عن ابن عباس في قوله: ( وفومها ) يقول: الحنطة والخبز .
حُدثت عن المنجاب قال، حدثنا بشر , عن أبي روق , عن الضحاك , عن ابن عباس في قوله: ( وفومها ) قال: هو البر بعينه، الحنطة.
حدثنا علي بن الحسن قال، حدثنا مسلم الجرمي قال، حدثنا عيسى بن يونس , عن رشدين بن كريب , عن أبيه , عن ابن عباس في قول الله عز وجل: ( وفومها ) قال: الفوم، الحنطة بلسان بني هاشم .
حدثني عبد الرحمن بن عبد الله بن عبد الحكم قال، حدثنا عبد العزيز بن منصور , عن نافع بن أبي نعيم، أن عبد الله بن عباس سئل عن قول الله: ( وفومها ) ، قال: الحنطة، أما سمعت قول أُحَيْحة بن الجُلاح وهو يقول:
قـد كـنت أغنـى الناس شخصا واحدا وَرَد المدينــة عــن زراعـة فـوم
وقال آخرون: هو الثوم .
ذكر من قال ذلك :
حدثني أحمد بن إسحاق الأهوازي قال، حدثنا أبو أحمد قال، حدثنا شريك , عن ليث , عن مجاهد قال: هو هذا الثوم .
حدثني المثنى بن إبراهيم قال، حدثنا إسحاق قال، حدثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع قال: الفوم، الثوم .
وهو في بعض القراءات « وثومها » .
وقد ذكر أن تسمية الحنطة والخبز جميعا « فوما » من اللغة القديمة . حكي سماعا من أهل هذه اللغة: « فوموا لنا » , بمعنى اختبزوا لنا .
وذكر أن ذلك قراءة عبد الله بن مسعود: « وثومها » بالثاء . فإن كان ذلك صحيحا، فإنه من الحروف المبدلة كقولهم: « وقعوا في عاثور شر: وعافور شر » وكقولهم « » للأثافي، أثاثي؛ وللمغافير، مغاثير وما أشبه ذلك مما تقلب الثاء فاء والفاء ثاء، لتقارب مخرج الفاء من مخرج الثاء. و « المغافير » شبيه بالشيء الحلو، يشبه بالعسل، ينـزل من السماء حلوا، يقع على الشجر ونحوها.

القول في تأويل قوله تعالى : قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ
يعني بقوله: ( قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير ) ، قال: لهم موسى: أتأخذون الذي هو أخس خطرا وقيمة وقدرا من العيش , بدلا بالذي هو خير منه خطرا وقيمة وقدرا؟ وذلك كان استبدالهم .
وأصل « الاستبدال » : هو ترك شيء لآخر غيره مكان المتروك .
ومعنى قوله: ( أدنى ) أخس وأوضع وأصغر قدرا وخطرا . وأصله من قولهم: « هذا رجل دني بين الدناءة » و « إنه ليدنِّي في الأمور » بغير همز، إذا كان يتتبع خسيسها . وقد ذكر الهمز عن بعض العرب في ذلك، سماعا منهم . يقولون: ما كنتَ دانئا، ولقد دنأتَ ، وأنشدني بعض أصحابنا عن غيره، أنه سمع بعض بني كلاب ينشد بيت الأعشى
باســــلةُ الـــوقعِ ســـرابيلها بيــض إلــى دانِئِهــا الظــاهر
بهمز الدانئ , وأنه سمعهم يقولون: « إنه لدانئ خبيث » بالهمز . فإن كان ذلك عنهم صحيحا , فالهمز فيه لغة، وتركه أخرى .
ولا شك أن من استبدل بالمن والسلوى البقل والقثاء والعدس والبصل والثوم , فقد استبدل الوضيع من العيش بالرفيع منه .
وقد تأول بعضهم قوله: ( الذي هو أدنى ) بمعنى: الذي هو أقرب , ووجه قوله: ( أدنى ) ، إلى أنه أفعل من « الدنو » الذي هو بمعنى القرب .
وبنحو الذي قلنا في معنى قوله: ( الذي هو أدنى ) قاله عدد من أهل التأويل في تأويله .
ذكر من قال ذلك :
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع , عن سعيد , عن قتادة قال: ( أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير ) ، يقول: أتستبدلون الذي هو شر بالذي هو خير منه .
حدثنا القاسم قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج عن ابن جريج , عن مجاهد قوله: ( الذي هو أدنى ) قال: أردأ.
القول في تأويل قوله تعالى ذكره اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ
وتأويل ذلك: فدعا موسى، فاستجبنا له , فقلنا لهم: « اهبطوا مصرا » ، وهو من المحذوف الذي اجتزئ بدلالة ظاهره على ذكر ما حذف وترك منه .
وقد دللنا - فيما مضى- على أن معنى « الهبوط » إلى المكان، إنما هو النـزول إليه والحلول به .
فتأويل الآية إذا: وإذ قلتم يا موسى لن نصبر على طعام واحد، فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها. قال لهم موسى: أتستبدلون الذي هو أخس وأردأ من العيش، بالذي هو خير منه. فدعا لهم موسى ربه أن يعطيهم ما سألوه , فاستجاب الله له دعاءه , فأعطاهم ما طلبوا , وقال الله لهم: ( اهبطوا مصرا فإن لكم ما سألتم ) .
ثم اختلف القَرَأَة في قراءة قوله ( مصرا ) فقرأه عامة القَرَأَة: « مصرا » بتنوين « المصر » وإجرائه. وقرأه بعضهم بترك التنوين وحذف الألف منه . فأما الذين نونوه وأجروه , فإنهم عنوا به مصرا من الأمصار، لا مصرا بعينه . فتأويله - على قراءتهم- : اهبطوا مصرا من الأمصار , لأنكم في البدو , والذي طلبتم لا يكون في البوادي والفيافي , وإنما يكون في القرى والأمصار , فإن لكم - إذا هبطتموه- ما سألتم من العيش . وقد يجوز أن يكون بعض من قرأ ذلك بالإجراء والتنوين , كان تأويل الكلام عنده: « اهبطوا مصرا » البلدة التي تعرف بهذا الاسم، وهي « مصر » التي خرجوا عنها . غير أنه أجراها ونونها اتباعا منه خط المصحف , لأن في المصحف ألفا ثابتة في « مصر » , فيكون سبيل قراءته ذلك بالإجراء والتنوين، سبيل من قرأ: قَوَارِيرَا * قَوَارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ [ الإنسان: 15- 16 ] منونة اتباعا منه خط المصحف . وأما الذي لم ينون مصر فإنه لا شك أنه عنى « مصر » التي تعرف بهذا الاسم بعينها دون سائر البلدان غيرها.
وقد اختلف أهل التأويل في ذلك، نظير اختلاف القَرَأَة في قراءته .
حدثنا بشر بن معاذ قال، حدثنا يزيد بن زريع , عن سعيد , عن قتادة: ( اهبطوا مصرا ) ، أي مصرا من الأمصار، فإن لكم ما سألتم.
وحدثني موسى بن هارون قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثنا أسباط , عن السدي: ( اهبطوا مصرا ) من الأمصار , فإن لكم ما سألتم. فلما خرجوا من التيه، رفع المن والسلوى وأكلوا البقول .
وحدثني المثنى قال، حدثني آدم قال، حدثنا أبو جعفر , عن قتادة في قوله: ( اهبطوا مصرا ) قال: يعني مصرا من الأمصار .
وحدثنا القاسم بن الحسن قال، حدثنا الحسين قال، حدثني حجاج , عن ابن جريج , عن مجاهد: ( اهبطوا مصرا ) قال: مصرا من الأمصار . زعموا أنهم لم يرجعوا إلى مصر.
حدثني يونس بن عبد الأعلى قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد: ( اهبطوا مصرا ) ، قال: مصرا من الأمصار . و « مصر » لا تُجْرَى في الكلام. فقيل: أي مصر. فقال: الأرض المقدسة التي كتب الله لهم، وقرأ قول الله جل ثناؤه: ادْخُلُوا الأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ [ المائدة: 21 ] .
وقال آخرون: هي مصر التي كان فيها فرعون.
ذكر من قال ذلك :
حدثني المثنى، حدثنا آدم , حدثنا أبو جعفر , عن الربيع , عن أبي العالية في قوله: ( اهبطوا مصرا ) قال: يعني به مصر فرعون .
حدثنا عن عمار بن الحسن , عن ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع مثله .
ومن حجة من قال إن الله جل ثناؤه إنما عنى بقوله: ( اهبطوا مصرا ) ، مصرا من الأمصار دون « مصر » فرعون بعينها - : أن الله جعل أرض الشام لبني إسرائيل مساكن بعد أن أخرجهم من مصر . وإنما ابتلاهم بالتيه بامتناعهم على موسى في حرب الجبابرة، إذ قال لهم: يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلا تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ * قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ * قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ * قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ [ المائدة: 21- 24 ] ، فحرم الله جل وعز على قائلي ذلك - فيما ذكر لنا- دخولها حتى هلكوا في التيه. وابتلاهم بالتيهان في الأرض أربعين سنة , ثم أهبط ذريتهم الشأم , فأسكنهم الأرض المقدسة , وجعل هلاك الجبابرة على أيديهم مع يوشع بن نون - بعد وفاة موسى بن عمران . فرأينا الله جل وعز قد أخبر عنهم أنه كتب لهم الأرض المقدسة، ولم يخبرنا عنهم أنه ردهم إلى مصر بعد إخراجه إياهم منها , فيجوز لنا أن نقرأ: « اهبطوا مصر » , ونتأوله أنه ردهم إليها .
قالوا: فإن احتج محتج بقول الله جل ثناؤه: فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَكُنُوزٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ * كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ [ الشعراء: 57- 59 ] قيل لهم: فإن الله جل ثناؤه إنما أورثهم ذلك، فملكهم إياها ولم يردهم إليها , وجعل مساكنهم الشأم .
وأما الذين قالوا: إن الله إنما عنى بقوله جل وعز: ( اهبطوا مصرَ ) مصرَ ؛ فإن من حجتهم التي احتجوا بها الآية التي قال فيها: فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَكُنُوزٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ * كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ [ الشعراء: 57- 59 ] وقوله: كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ * وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهِينَ * كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا قَوْمًا آخَرِينَ [ الدخان: 25- 28 ] ، قالوا: فأخبر الله جل ثناؤه أنه قد ورثهم ذلك وجعلها لهم , فلم يكونوا يرثونها ثم لا ينتفعون بها . قالوا: ولا يكونون منتفعين بها إلا بمصير بعضهم إليها , وإلا فلا وجه للانتفاع بها، إن لم يصيروا، أو يصر بعضهم إليها . قالوا: وأخرى، أنها في قراءة أبي بن كعب وعبد الله بن مسعود: « اهبطوا مصر » بغير ألف . قالوا: ففي ذلك الدلالة البينة أنها « مصر » بعينها .
قال أبوجعفر: والذي نقول به في ذلك أنه لا دلالة في كتاب الله على الصواب من هذين التأويلين , ولا خبر به عن الرسول صلى الله عليه وسلم يقطع مجيئه العذر. وأهل التأويل متنازعون تأويله ، فأولى الأقوال في ذلك عندنا بالصواب أن يقال: إن موسى سأل ربه أن يعطي قومه ما سألوه من نبات الأرض - على ما بينه الله جل وعز في كتابه - وهم في الأرض تائهون , فاستجاب الله لموسى دعاءه , وأمره أن يهبط بمن معه من قومه قرارا من الأرض التي تنبت لهم ما سأل لهم من ذلك , إذ كان الذي سألوه لا تنبته إلا القرى والأمصار، وأنه قد أعطاهم ذلك إذ صاروا إليه. وجائز أن يكون ذلك القرار « مصر » ، وجائز أن يكون « الشأم » .
فأما القراءة فإنها بالألف والتنوين: ( اهبطوا مصرا ) وهي القراءة التي لا يجوز عندي غيرها، لاجتماع خطوط مصاحف المسلمين , واتفاق قراءة القَرَأَة على ذلك . ولم يقرأ بترك التنوين فيه وإسقاط الألف منه، إلا من لا يجوز الاعتراض به على الحجة، فيما جاءت به من القراءة مستفيضا بينهما.

القول في تأويل قوله تعالى : وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ
قال أبو جعفر: يعنى بقوله: ( وضربت ) أي فرضت . ووضعت عليهم الذلة وألزموها . من قول القائل: « ضرب الإمام الجزية على أهل الذمة » و « ضرب الرجل على عبده الخراج » يعني بذلك وضعه فألزمه إياه , ومن قولهم: « ضرب الأمير على الجيش البعث » , يراد به: ألزمهموه .
وأما « الذلة » فهي « الفعلة » من قول القائل: ذل فلان يذل ذلا وذلة ، كـ « الصغرة » من « صغُر الأمر » , و « القِعدة » من « قعد » .
و « الذلة » هي الصغار الذي أمر الله جل ثناؤه عباده المؤمنين أن لا يعطوهم أمانا على القرار على ما هم عليه من كفرهم به وبرسوله - إلا أن يبذلوا الجزية عليه لهم , فقال عز وجل: قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ وَلا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ [ التوبة: 29 ] كما:-
حدثنا الحسن بن يحيى قال، أخبرنا عبد الرزاق قال، أخبرنا معمر , عن الحسن وقتادة في قوله: ( وضربت عليهم الذلة ) ، قالا يعطون الجزية عن يد وهم صاغرون .
وأما « المسكنة » فإنها مصدر « المسكين » . يقال: « ما فيهم أسكن من فلان » و « ما كان مسكينا » و « لقد تمسكن مسكنة » . ومن العرب من يقول: « تمسكن تمسكنا » . و « المسكنة » في هذا الموضع مسكنة الفاقة والحاجة , وهي خشوعها وذلها ، كما:-
حدثني به المثنى بن إبراهيم قال، حدثنا آدم قال، حدثنا أبو جعفر , عن الربيع , عن أبي العالية في قوله: ( والمسكنة ) قال: الفاقة.
حدثني موسى قال، حدثنا عمرو بن حماد قال، حدثنا أسباط , عن السدي قوله: ( وضربت عليهم الذلة والمسكنة ) ، قال: الفقر.
وحدثني يونس قال، أخبرنا ابن وهب قال، قال ابن زيد في قوله: ( وضربت عليهم الذلة والمسكنة ) ، قال: هؤلاء يهود بني إسرائيل . قلت له: هم قبط مصر؟ قال: وما لقبط مصر وهذا، لا والله ما هم هم , ولكنهم اليهود، يهود بني إسرائيل.
فأخبرهم الله جل ثناؤه أنه يبدلهم بالعز ذلا وبالنعمة بؤسا , وبالرضا عنهم غضبا , جزاء منه لهم على كفرهم بآياته، وقتلهم أنبياءه ورسله، اعتداء وظلما منهم بغير حق , وعصيانهم له , وخلافا عليه .

القول في تأويل قوله تعالى : وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ
قال أبو جعفر: يعني بقوله: ( وباءوا بغضب من الله ) ، انصرفوا ورجعوا . ولا يقال « باؤوا » إلا موصولا إما بخير، وإما بشر . يقال منه: « باء فلان بذنبه يبوء به بوءا وبواء » . ومنه قول الله عز وجل إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ [ المائدة : 29 ] يعني: تنصرف متحملهما وترجع بهما، قد صارا عليك دوني .
فمعنى الكلام إذا: ورجعوا منصرفين متحملين غضب الله , قد صار عليهم من الله غضب , ووجب عليهم منه سخط . كما:-
حُدثت عن عمار بن الحسن قال، حدثنا ابن أبي جعفر , عن أبيه , عن الربيع في قوله: ( وباؤوا بغضب من الله ) فحدث عليهم غضب من الله .
حدثنا يحيى بن أبي طالب قال، أخبرنا يزيد قال، أخبرنا جويبر , عن الضحاك في قوله: ( وباؤوا بغضب من الله ) قال: استحقوا الغضب من الله .
وقدمنا معنى غضب الله على عبده فيما مضى من كتابنا هذا , فأغنى عن إعادته في هذا الموضع .

القول في تأويل قوله تعالى : ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ
قال أبو جعفر: يعني بقوله جل ثناؤه: « ذلك » ضرب الذلة والمسكنة عليهم , وإحلاله غضبه بهم . فدل بقوله: « ذلك » - وهي يعني به ما وصفنا - على أن قول القائل: « ذلك » يشمل المعاني الكثيرة إذا أشير به إليها.
ويعني بقوله: ( بأنهم كانوا يكفرون ) ، من أجل أنهم كانوا يكفرون . يقول: فعلنا بهم - من إحلال الذل والمسكنة والسخط بهم- من أجل أنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير الحق , كما قال أعشى بني ثعلبة:
مليكيـــةٌ جَـــاوَرَتْ بالحجـــا ز قومـــا عـــداة وأرضــا شــطيرا
بمــا قــد تَــرَبَّع روض القطـا وروض التنــاضِب حــتى تصــــيرا
يعني بذلك: جاورت بهذا المكان، هذه المرأة، قوما عداة وأرضا بعيدة من أهله - لمكان قربها كان منه ومن قومه وبلده - من تربعها روض القطا وروض التناضب . فكذلك قوله: ( وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ) يقول: كان ذلك منا بكفرهم بآياتنا , وجزاء لهم بقتلهم أنبياءنا .
وقد بينا فيما مضى من كتابنا أن معنى « الكفر » : تغطية الشيء وستره، وأن « آيات الله » حججه وأعلامه وأدلته على توحيده وصدق رسله .
فمعنى الكلام إذا: فعلنا بهم ذلك، من أجل أنهم كانوا يجحدون حجج الله على توحيده وتصديق رسله، ويدفعون حقيتها , ويكذبون بها.
ويعني بقوله: ( ويقتلون النبيين بغير الحق ) : ويقتلون رسل الله الذين ابتعثهم - لإنباء ما أرسلهم به عنه- لمن أرسلوا إليه.
وهم جماع، وأحدهم « نبي » , غير مهموز , وأصله الهمز , لأنه من « أنبأ عن الله فهو ينبئ عنه إنباء » ، وإنما الاسم منه، « منبئ » ولكنه صرف وهو « مفعل » إلى « فعيل » , كما صرف « سميع » إلى « فعيل » من « مسمع » , و « بصير » من « مبصر » , وأشباه ذلك , وأبدل مكان الهمزة من « النبيء » الياء , فقيل: « نبي » . هذا ويجمع « النبي » أيضا على « أنبياء » , وإنما جمعوه كذلك، لإلحاقهم « النبيء » ، بإبدال الهمزة منه ياء، بالنعوت التي تأتي على تقدير « فعيل » من ذوات الياء والواو . وذلك أنهم إذا جمعوا ما كان من النعوت على تقدير « فعيل » من ذوات الياء والواو، جمعوه على « أفعلاء » كقولهم: « ولي وأولياء » ، و « وصي وأوصياء » ، و « دعى وأدعياء » . ولو جمعوه على أصله الذي هو أصله ، وعلى أن الواحد « نبيء » مهموز، لجمعوه على « فعلاء » , فقيل لهم « النبآء » , على مثال « النبهاء » , لأن ذلك جمع ما كان على فعيل من غير ذوات الياء والواو من النعوت، كجمعهم الشريك شركاء , والعليم علماء ، والحكيم حكماء , وما أشبه ذلك . وقد حكي سماعا من العرب في جمع « النبي » « النبآء » , وذلك من لغة الذين يهمزون « النبيء » , ثم يجمعونه على « النبآء » - على ما قد بينت . ومن ذلك قول عباس بن مرداس في مدح النبي صلى الله عليه وسلم .
يــا خــاتم النبـآء إنـك مرسـل بـــالخير كـــلُّ هــدى الســبيل هداكــا
فقال : « يا خاتم النبآء » , على أن واحدهم « نبيء » مهموز . وقد قال بعضهم: « النبي » و « النبوة » غير مهموز ، لأنهما مأخوذان من « النَّبْوَة » , وهي مثل « النَّجْوَة » , وهو المكان المرتفع ، وكان يقول: إن أصل « النبي » الطريق , ويستشهد على ذلك ببيت القطامي:
لمــا وردن نَبِيَّــا واســتَتَبّ بهـا مُسْــحَنْفِر كخـطوط السَّـيْح مُنْسَـحِل
يقول: إنما سمى الطريق « نبيا » , لأنه ظاهر مستبين، من « النَّبوة » . ويقول: لم أسمع أحدا يهمز « النبي » . قال . وقد ذكرنا ما في ذلك، وبينا ما فيه الكفاية إن شاء الله.
ويعني بقوله: ( ويقتلون النبيين بغير الحق ) ، أنهم كانوا يقتلون رسل الله، بغير إذن الله لهم بقتلهم، منكرين رسالتهم، جاحدين نبوتهم.
القول في تأويل قوله تعالى ذكره ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ ( 61 )
Και λέει: ( ذلك ) ، رد على ذَلِكَ الأولى. ومعنى الكلام: وضربت عليهم الذلة والمسكنة, وباؤوا بغضب من الله من أجل كفرهم بآيات الله, وقتلهم النبيين بغير الحق, من أجل عصيانهم ربهم , واعتدائهم حدوده، فقال جل ثناؤه. ( ذلك بما عصوا ) ، والمعنى: ذلك بعصيانهم وكفرهم معتدين.
و « الاعتداء » ، تجاوز الحد الذي حده الله لعباده إلى غيره. وكل متجاوز حد شيء إلى غيره فقد تعداه إلى ما جاوز إليه. ومعنى الكلام: فعلت بهم ما فعلت من ذلك، بما عصوا أمري, وتجاوزوا حدي إلى ما نهيتهم عنه.